• Brazilië voor de happy few. Johan Maurits en Lodewijk de XIV

Les Pecheurs Gobelin Rijksmuseum AmsterdamManufacture Royale de Gobelins, Parijs, naar ontwerp van Albert Eckhout en Frans Post (waarschijnlijk)

Brazilië voor de happy few in de achttiende eeuw  

Wandtapijt Les Pêcheurs Wol, zijde, In de serie Les Anciennes Indes, nr. VIII collectie Rijksmuseum, Amsterdam. 

English version >>> Brazil for the happy few< 

Dit tapijt komt uit een serie van acht Les Anciennes Tentures des Indes die een zeer exclusief cadeau van vorsten aan vorsten was. Vanaf het einde van de zeventiende eeuw decoreerde deze nieuwe paradijselijke wereld de paleizen van Lodewijk XIV, het paleis van de Ridders van Sint-Jan op Malta, het paleis van Peter de Grote 1672 –1725 in Peterhof bij St.-Petersburg en enkele andere paleizen. De series werden in opdracht van Lodewijk XIV: ook bekend onder de naam de Zonnekoning, gemaakt. Tapijten waren buitengewoon kostbaar om te laten maken vanwege de materialen, de mankracht en tijd die ze kostten. Ze waren daarom alleen voor de allerrijksten weggelegd.

Op het tapijt staan drie jagende indianen, nu inheemsen genoemd, en een Afrikaanse vrouw met een bloemenmand. Het zijn mensen in hun ‘dagelijkse doen’ zoals Europeanen zich dat met veel fantasie voorstelden.

Albert Eckhout Afrikaanse vrouw met mand

Hoewel de tapijten uit Parijs verschillen met de schilderijen van de nu, in Brazilië, wereldberoemde Nederlandse zeventiende eeuwse schilder Albert Eckhout, zijn er onmiddellijk ook grote overeenkomsten zichtbaar.

Een paar voorbeelden: op het tapijt staat net als bij Eckhout een grote palmboom aan de zijkant van de scène. De Afrikaanse vrouw met het hoofddeklse en de man op het tapijt, lijkt sterk op de Afrikaanse vrouw op zijn schilderij (zie afbeelding boven). Kleine verschillen zijn dat de vrouw op het tapijt zit en niet staat. Ook draagt ze geen Europese sieraden zoals de vrouw op het schilderij en hun hoofddeksels verschillen. In haar mand bloemen en planten, op het schilderij is fruit te zien. Ondanks deze verschillen is het zeker dat de ontwerpen van de tapijten in ieder geval voor een deel van Albert Eckhout zijn.

Eckhout vergezelde Johan Maurits van Nassau Siegen (1606 –1679) naar Brazilië in de jaren veertig van de zeventiende eeuw. Hij kreeg van Maurits de opdracht de bevolking van het land vast te leggen om onder andere als decoratie van paleizen te dienen.

Pieter Nason Johan Maurits Nassau van Siegen

Maar hoe zijn deze Nederlandse ontwerpen bij de zonnekoning terecht gekomen?

Door geldgebrek blijkt.

In 1678 verscheepte gouverneur-generaal Johan Maurits van Nassau-Siegen tekeningen, circa veertig schilderijen, kartonontwerpen, dierhuiden, planten, opgezette vogels en objecten naar Parijs. Maurits hoopte dat de vermaarde Gobelin-tapijtvervaardigers in opdracht van koning Lodewijk XIV de tapijten zouden gaan uitvoeren en dat hij daarvoor betaald zou worden. Hij bood deze Brazilaanse collectie aan als iets nieuws en totaal anders: ‘[…] on peut former une tapisserie pour meubler une grande sale ou galerie, ce qui serait une chose tres rare, qui ne se trouve plus au monde […] pouvoir ce beau pays de Brésil lequel n’a pas son parcil dans le ciel […] voyant la grande différence entre l’Europe et l’Afrique […]’ schreef hij in een brief aan Lodewijks minister Simon Arnauld de Pomponne in datzelfde jaar. De ‘gift’ werd geaccepteerd, maar de tapijten werden pas zeven jaar na Maurits’ dood gemaakt.

Eén complete serie Les Anciennes Tentures des Indes-tapijten hangt nu nog in het parlementsgebouw van Malta.

Extra: naast de Brazilië tapijten, zijn mogelijk ook via Nederland in heel Europa in de achttiende eeuw de slavenbanden modieus geworden. Verder onderzoek hiernaar moet nog gedaan worden. Hieronder een van de vroegere Nederlandse voorbeelden bij de jongen die naast Johan Maurits van Siegen staat.

Pieter Nason detail jongen met slavenbandEsther Schreuder zie voor literatuur de catalogus Black is Beautiful Rubens tot Dumas 2008

estherschreuderwebsite@gmail.com

Comments are closed.