Nu te zien in Stadsmuseum Harderwijk: Harmen Meurs. Met hart en ziel

Florrie Rodrigo in danspose 1926, Harmen Meurs, Theater Instituut / UVA

Protest tegen de naziterreur. Harmen Meurs 1936, Rijksmuseum

Stadsmuseum Harderwijk

Harderwijk, het stadje dat bij veel Nederlanders meteen de associatie van dolfinarium oproept, heeft een Stadsmuseum. Ze timmeren er met een klein team flink aan de weg en dat vertaalt zich in een enorme toename van de bezoekersaantallen. Ik kwam daar zelf niet zo lang geleden achter toen bleek dat ze een tentoonstelling over Harmen Meurs in voorbereiding hadden. Harmen Hermanus Meurs 1891-1964 (voluit) heeft de laatste 25 jaar mijn grote interesse want ik studeerde op zijn nieuw zakelijke werken, met name zijn figuurstudies, af bij professor Carel Blotkamp aan de VU. Al snel zaten we in Harderwijk om de tafel om verder te praten.

De tentoonstelling Met hart en ziel is samengesteld en ingericht door de conservator van het museum Sophie van Steenderen. Ik gaf adviezen en mocht de tekst voor het boekje aanleveren. Delen van deze tekst zijn te horen in de bijhorende audiotour.

De tentoonstelling is hoofdzakelijk samengesteld met werken uit privécollecties en kunsthandelaren. Een paar werken komen uit museumcollecties (Rijksmuseum, Museum de Wieger, Museum Arnhem, Museum Helmond, TIN/UVA/Allard Pierson, Stadsmuseum Harderwijk).

Hieronder een beeldverslag met stukjes uit mijn tekst ter introductie van Meurs.

Harmen Hermanus Meurs werd geboren in Wageningen op 17 januari 1891. Zijn vader was handelaar in tapijten en had een goedlopend schildersbedrijf. In 1909 verruilde Harmen Meurs Wageningen voor Amsterdam. Hier schreef hij zich in voor een tekenopleiding aan de Rijksschool voor Kunstnijverheid en behaalde zijn MO-akte tekenen. Ook volgde hij een jaar lang avondklassen aan de Rijksakademie van Beeldende Kunsten.

Vroeg werk

Op de tentoonstelling in Stadsmuseum Harderwijk zijn een aantal vroege werken te zien waarin invloeden terugkomen van twee belangrijke kunstenaars die Meurs inspireerden: Vincent van Gogh en Piet Mondriaan.

In Meurs’ Jonge vrouw uit 1918 komen Van Gogh en Mondriaan samen. De enigszins achterdochtig kijkende vrouw is in dikke Van Gogh-achtige penseelstreken en met rijke kleuren weergegeven; in het gezicht zijn groene en gele strepen te zien. Het model zit voor een schilderij met een blauwe molen tegen een gele lucht. Die blauwe molen verwijst vrijwel zeker naar de blauwe en rode molens in het werk van Mondriaan, waar Meurs erg van onder de indruk moet zijn geweest. Meurs volgde Mondriaan niet verder in diens utopische pad richting abstractie. Hij bleef daarentegen wel geïnspireerd door Van Goghs werkwijze: de geleerde academische technieken zoveel mogelijk loslaten om het eigen gevoel in de werken te leggen. Meurs liet zich leiden door de stemmingen van de tijd, zijn collega’s en wat hij zag tijdens zijn vele reizen naar het buitenland.

Onder Meurs’ vroege werken bevinden zich ook dansvoorstellingen waaronder een serie met Gertrud Leistikow.

In 1918 sloot hij zich aan bij de kunstenaarsvereniging De Onafhankelijken en werd een actief bestuurslid. Voor hen stelde Meurs baanbrekende en toonaangevende tentoonstellingen samen in het Stedelijk Museum van Amsterdam. Zo organiseerde hij een grote tentoonstelling over het surrealisme, waar het Nederlandse publiek kennis kon maken met werk van buitenlandse kunstenaars als René Magritte, Giorgio De Chirico en Francis Picabia. En in 1929 introduceerde hij de moderne Duitse stroming Neue Sachlichkeit in Nederland met kunstenaars als Christian Schad en George Grosz. Achteraf gezien bleek dit de grootste expositie van deze stijl in Europa te zijn geweest.

Jenny en Didi, 1928, Harmen Meurs Privé collectie

In 1929 werd hij benoemd tot voorzitter van de Onafhankelijken. Behalve voorzitter van de op dat moment de grootste kunstenaarsvereniging van Nederland, werd Meurs in 1930 ook voorzitter van de Amsterdamse en de Nederlandse federatie van beeldende kunstenaars. Meurs was een spil in de Nederlandse kunstwereld; in de jaren 20 en 30 kon men niet om hem heen.


Tijdbeeld 1933/34 Harmen Meurs

Politieke stellingname

Halverwege de jaren 20 kregen fascisten in Europa steeds meer vaste grond onder de voeten en dat verontrustte Meurs enorm. Hij sloot zich in de jaren 30 bij verschillende organisaties aan zoals het Wereldcomité van kunstenaars en intellectuelen voor de slachtoffers van het Hitler-Fascisme en de Bond van Kunstenaars ter Verdediging van de Kulturele Rechten (B.K.V. K.)  Meurs begon schilderijen en grafiek te maken met een onmiskenbaar politieke inhoud, waaronder van vrouwen die protesteren tegen werkloosheid en honger of van folteringen in Duitse gevangenissen. Eén van zijn politieke werken, Tijdbeeld 1933/34, zorgde voor veel ophef omdat het in 1934 werd verwijderd van een tentoonstelling van De Onafhankelijken in het Stedelijk Museum.

Eind jaren dertig vertrok hij met zijn derde vrouw de kunstenaar Berthe Edersheim naar de Veluwe. Zij was joods. Ze overleefden de oorlog.

Na de Tweede Wereldoorlog hing Meurs’ werk op de tentoonstelling Kunst in vrijheid 1945 in het Rijksmuseum, omdat hij tijdens de oorlog het lidmaatschap van de Kultuurkamer had afgewezen.Hij kreeg uit handen van de kunstschilder Jelle Troelstra de Gerrit van der Veen oorkonde en penning vanwege ‘verzet als kunstenaar tegen den overweldiger’

Meurs’ werk op de tentoonstelling

Hoewel Meurs in uiteenlopende stijlen werkte, zijn de meeste werken herkenbaar als ‘een typische Meurs’. Hij heeft door de jaren heen onmiskenbaar een eigen handschrift ontwikkeld met regelmatig terugkerende elementen als humor, sociale- en politieke kritiek, de relatie tussen mens en dier, en menselijke figuren, waarbij hij een grote betrokkenheid toonde met arbeiders, vissers en boeren. Deze mensfiguren werden door Meurs nooit geïdealiseerd of geromantiseerd.

Wiep, 1927, Harmen Meurs, privécollectie

Zelfportret 1959, privécollectie
Protest tegen de naziterreur, 1936, Harmen Meurs, Rijksmuseum.

Zingende boer en boerin 1950, Stadsmuseum Harderwijk
Boerenfamilie uit Speuld aan tafel, 1951, privécollectie

Op deze tentoonstelling in Stadsmuseum Harderwijk is te zien dat Meurs uit de vernieuwingen in de schilderkunst hoofdzakelijk heeft gekozen voor het realisme van het alledaagse. Met uitzondering van zijn politieke werk was de directe omgeving vrijwel altijd het onderwerp. Hij liet zich daarbij leiden door zijn, zoals hij dat in 1931 in Palet zegt, ‘filosofische kijk op het leven’ en het onderbewuste.

Tot zover dit warmmakertje voor deze tentoonstelling.

De rest is ook zeer de moeite waard. Zowel de tentoonstelling als de vaste presentatie.

Later meer hierover.

Zie de website van het museum voor de openingstijden. https://www.stadsmuseum-harderwijk.nl/tentoonstellingen/

About me:

In 2008 I was guest curator of the exhibition Black is beautiful. Rubens to Dumas. Important advisors Elizabeth McGrath (Rubens and colleagues, Warburg institute Image of the Black in Western Art collection), Carl Haarnack (slavery in books), Elmer Kolfin (slavery in prints and paintings) en Adi Martis (contemporary art). Gary Schwartz made his research for The Image of the Black in Western Art available to me.

Black beautiful Rubens to Dumas cover

In 2012 my Anniversary book: 100 years Schiller 1912-2012 was published. Initiative, idea, text and editing (ES). Design and photography Monica Schokkenbroek.

Schiller in Parool boekje 26-11-2012 Paul Arnoldussen

In 2013 my book Cobra aan de gracht / Cobra on the Canal was published by Samsara publications.

In 2014 my essay ‘Painted Blacks and Radical Imagery in the Netherlands (1900-1940)’ was published in The Image of the Black in Western Art Volume V (I). (ed. David Bindman, Henry Louis Gates jr.)

This image has an empty alt attribute; its file name is the-image-of-the-black-in-western-art.jpg

In 2017 I published a book (only in Dutch) about the black servants at the Court of the Royal Van Oranje family. More than a thousand documents have been found about their lives. Info on this site, also in English.

Cupido en Sideron Cover 30-8-2017

And more on about me.

All photos on this site are not intended for any commercial purpose. I have tried to trace all the rules and rights of all images. As far as I know, these images can be used in this way. If you ar a copyright holder and would like a piece of your work removed or the creditline changed then please do not hisitate to contact me.

estherschreuderwebsite@gmail.com

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s