Waar is het portret Carel van Lier door Harmen Meurs??

Harmen Meurs Carel van Lier
Carel van Lier, 1927, o/d, door Harmen Meurs

Wie weet waar dit werk is: Carel van Lier door Harmen Meurs?

In de jaren negentig van de vorige eeuw kwam ik voor het eerst met het werk van de kunstenaar, tentoonstellingsmaker en activist Harmen Meurs in contact. Het was tijdens de werkgroep Magie en Zakelijkheid onder leiding van professor Carel Blotkamp aan de Vrije Universiteit. De studenten mochten, uit een enorme stapel, plaatjes uitzoeken van nieuw zakelijke en magisch realistische werken. Deze werken waren door Nederlandse kunstenaars gemaakt in de periode 1925-1945. De bedoeling was dat we ons verder in deze kunstenaars zouden verdiepen. Delen van dat onderzoek werden daarna gebruikt in de tentoonstelling Magie en Zakelijkheid. Realistische schilderkunst in Nederland 1925-1945 in het Arnhem museum in 1999.

Magie en Zakelijkheid,schilderkunst in Nederland 1925 - 1945

In de stapel plaatjes sprong bovenstaand portret dat Harmen Meurs van de kunsthandelaar Carel van Lier schilderde vrijwel onmiddellijk in mijn blikveld. Ik vond het meteen prachtig en was verkocht. Nu achteraf bekeken vermoed ik dat mijn zwak voor stills (foto’s) van films uit die periode hierin meespeelde. Ik werkte, tijdens mijn studie, als fotoredacteur bij een fotopersbureau (Kippa) gespecialiseerd in foto’s van film en televisie. Dagelijks gingen talloze filmstills door mijn handen.

De nieuwsgierigheid naar Harmen Meurs en het portret van Carel van Lier bleek het begin van jarenlang onderzoek, met tussenpozen, naar Harmen Meurs als kunstenaar, tentoonstellingsmaker en activist. Deze zoektocht leverde een tijdsbeeld op, langs andere paden dan de al bekende kunsthistorische. Inmiddels heb ik in al die jaren veel van zijn werken in het echt kunnen bekijken en bestuderen. Diverse musea hebben werken van hem in de collectie (o.a. Stedelijk Museum Amsterdam, Arnhem Museum, Rijksmuseum, Helmond en meer)

Maar niet dat ene prachtige portret van kunsthandelaar Carel van Lier. Helaas.

Van alle werken is dit portret misschien wel Meurs’ beste werk. Een van de redenen is dat het een prachtig voorbeeld is van Nederlandse nieuwe zakelijkheid. Typische kenmerken hiervan zijn bijvoorbeeld een simpele kleurstelling, grote egale kleurvlakken, gladde penseelstreek, en een opgeklapt perspectief. Daarnaast nauwelijks emotie, maar zakelijk. De dingen zijn de baas, de mens wordt als ding weergegeven, objecten zeggen iets over de geportretteerde.

Meurs schilderde het portret van Van Lier toen deze nog maar net met zijn kunsthandel in Amsterdam was begonnen. Van Lier exposeerde en verhandelde, wat nieuw was, etnografica en werd daarnaast promotor van de nieuwe realistische stromingen. Hij was een trendsetter.

Op Meurs’ portret zit Carel van Lier er een beetje ongemakkelijk bij. Hoewel zijn gezicht maskerachtig is weergegeven, is zijn uitstraling sensueel door de zachte, rode wangen en mond. Zijn ogen zijn afgewend en hij kijkt een tikkeltje schuchter en melancholiek. Zijn rechterhand steekt in zijn zak. Zijn linkerarm hangt quasi ontspannen over de stoelleuning. Hij ziet er ultra verzorgd uit. Rugdekking krijgt hij van twee grote etnografische beelden, een uit Kongo en een uit Nieuw Ierland. De zwarte wenkbrauwen, ogen en scherpe neus van Van Lier herhalen zich in het beeld uit Nieuw Ierland schuin achter hem. Het beeld kijkt, in tegenstelling tot Van Lier, verbaasd in de richting waar mogelijk de deur zou kunnen zitten. De toeschouwer zou kunnen denken dat er iemand binnenkomt of naast de schilder staat. Het herhalen van het gezicht van de geportretteerde in het beeld achter hem is een typisch Meursgrapje.

Meurs’ kleurgebruik is in dit schilderij opvallend helder en sober. Behalve het beetje rose en rood, gebruikt voor het gezicht en de handen van het hoofdonderwerp, worden in het schilderij maar vier kleuren in diverse tonen herhaald. Alles is daarbij met scherpe contouren weergegeven en met een gelijkmatige penseelstreek opgebracht.

Wat zou het fijn zijn dit werk eens in het echt te mogen bekijken! Het verdient, mijns inziens, een plek in een museum. Er lijkt mondjesmaat meer aandacht te komen voor het werk van Meurs, dus misschien gaat dat lukken.

In de Casteelse poort in Wageningen is op dit moment een tentoonstelling ingericht met werken van Harmen Meurs en binnenkort gaat een andere tentoonstelling open in het Stadsmuseum Harderwijk.

Hierbij een impressie van de tentoonstelling in de Casteelse Poort in Wageningen.


Veel werken komen uit privécollecties. Een paar uit musea.

In Harderwijk zijn weer andere werken te zien.

About me:

In 2008 I was guest curator of the exhibition Black is beautiful. Rubens to Dumas. Important advisors Elizabeth McGrath (Rubens and colleagues, Warburg institute Image of the Black in Western Art collection), Carl Haarnack (slavery in books), Elmer Kolfin (slavery in prints and paintings) en Adi Martis (contemporary art). Gary Schwartz made his research for The Image of the Black in Western Art available to me.

Black beautiful Rubens to Dumas cover

In 2012 my Anniversary book: 100 years Schiller 1912-2012 was published. Initiative, idea, text and editing (ES). Design and photography Monica Schokkenbroek.

Schiller in Parool boekje 26-11-2012 Paul Arnoldussen

In 2013 my book Cobra aan de gracht / Cobra on the Canal was published by Samsara publications.

In 2014 my essay ‘Painted Blacks and Radical Imagery in the Netherlands (1900-1940)’ was published in The Image of the Black in Western Art Volume V (I). (ed. David Bindman, Henry Louis Gates jr.)

This image has an empty alt attribute; its file name is the-image-of-the-black-in-western-art.jpg

In 2017 I published a book (only in Dutch) about the black servants at the Court of the Royal Van Oranje family. More than a thousand documents have been found about their lives. Info on this site, also in English.

Cupido en Sideron Cover 30-8-2017

And more on about me.

All photos on this site are not intended for any commercial purpose. I have tried to trace all the rules and rights of all images. As far as I know, these images can be used in this way. If you ar a copyright holder and would like a piece of your work removed or the creditline changed then please do not hisitate to contact me.

estherschreuderwebsite@gmail.com

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s