Een ambitieus plan dat niet doorging

Quintus Jan Telting. Privécollectie Suriname

Surinaamse kunstenaars

Binnenkort (12 dec 2020) opent in het Stedelijk Museum van Amsterdam een tentoonstelling over Surinaamse kunst met de titel De Surinaamse School. Dat eindelijk het werk van, in mijn ogen, interessante kunstenaars met een spannend oeuvre als Armand Baag, Quintus Jan Telting, Soeki Irodikromo en Ron Flu gezien kan worden in Nederland, vind ik fantastisch. Want wat bij een relatief klein groepje mensen in Nederland bekend is, kan nu eindelijk naar het grote publiek gebracht worden. Hulde dus voor dit initiatief.

Gelukkig is er in het verleden zowel in Suriname als in Nederland al onderzoek naar gedaan. Kunsthistorici en schrijvers als Paul Faber, Marieke Visser, Myra Winter, Rob Perree, Adi Martis, Chandra Binnendijk en Bart Krieger hebben er de afgelopen jaren diverse essays en boeken over gepubliceerd. Maar dit was meestal voor de kenners, een kleine doelgroep (vanuit Nederlands perspectief).

Mijn ‘kennis’ over Surinaamse kunstenaars heb ik door de jaren heen opgedaan met diverse projecten. Één van de leerzaamste daaronder Suriname transterritorial. Wisselwerkingen tussen de Surinaamse kunsttalen en de wereld, werd niet uitgevoerd.

Soeki Irodikromo Privecollectie Suriname

Het project Suriname transterritorial. Wisselwerkingen tussen de Surinaamse kunsttalen en de wereld (werktitel) uit 2009 zou in Suriname worden uitgevoerd. Maar de wind ging anders waaien (Bouterse werd met een grote meerderheid gekozen) en andere nu niet meer te achterhalen redenen zorgden ervoor dat het bleef liggen. Hieronder een schets van het ontstaan en doel.

Een mooi en leerzaam project dat wél doorging: Wakaman in Suriname (van Remy Jungerman en Gillion Grantsaan). Op de foto Iris Kensmil. Charl Landvreugd, Adi Martis en Kurt Nahar (foto Esther Schreuder)

Suriname – Amsterdam – Caribisch gebied

Wat vooraf ging

Medio 2008 bracht de Nieuwe Kerk in Amsterdam de tentoonstelling Black is Beautiful. Rubens tot Dumas. Op deze, door mij samengestelde, tentoonstelling waren meesterwerken te zien van beroemde kunstenaars uit de Nederlanden door de eeuwen heen die mensen van Afrikaanse afkomst hebben verbeeld. Het oudste werk was het manuscript De Spiegel Historiaal van Jacob van Maerlant (1330) de nieuwste werken waren speciaal  gemaakt voor deze tentoonstelling door Iris Kensmil.  Op haar werken (12) waren portretten van internationaal belangrijke vrijheidsstrijders van de zwarte emancipatie te zien. Kunsthistoricus Adi Martis schreef in de catalogus een essay: Double Black over onder andere Surinaamse kunstenaars.

foto Pieter Roozen

De tentoonstelling riep veel reacties op. In het buitenland waren de recensies overwegend positief ‘Groundbreaking exhibition’ (Financial Times), ‘ouvre un multitude de portes’ (Liberation) in het binnenland gemengd positief en kritisch. De kritische noten in de pers werden hoofdzakelijk geplaatst bij het schijnbaar ontbreken van de slavernijgeschiedenis en het onderwerp racisme. De tentoonstelling zou hierdoor te positief zijn. Een enkeling viel over het feit dat er alleen mensen van Afrikaanse afkomst te zien waren, hierdoor zou het op een wereldtentoonstelling lijken. Anderen waren juist weer blij met eindelijk deze ‘positieve’ invalshoek en met deze openbaring van de vele verrassende en onbekende geschiedenissen die achter de werken schuil gingen.  Onverdeeld eens waren alle reacties in de binnenlandse en buitenlandse pers over de hoge kwaliteit van de werken.  De Nieuwe Kerk heeft zelden zoveel nationale en internationale aandacht in de media gekregen. 50.000 bezoekers kwamen in drie maanden kijken. Onder hen opvallend veel Afro-Amerikaanse toeristen.

Nieuw doel: Black is beautiful, Rubens tot Dumas richting Suriname en verder

Al tijdens de voorbereidingen van deze tentoonstelling in Nederland gingen stemmen op, waaronder die van de schrijfster Ellen Ombre, om de tentoonstelling ook naar Suriname te laten reizen. Ombre legde contact met de Nederlandse Ambassade in Paramaribo. En ik kreeg de opdracht in 2009 om dit verder uit te werken.

Bezoek Suriname 2009 voor zowel project Wakaman als Suriname transterritorial foto ES
Eerder bezoek aan Suriname in 2005 voor de tentoonstelling Black is beautiful. foto Es

Een groot deel van de tentoonstelling die in Nederland te zien was, zou op hoge kwaliteit fotoreproducties, of op doekreproducties, worden getoond. De tentoonstelling zou daarnaast ‘Surinaamser’ gemaakt worden. Er moest een vertaalslag plaatsvinden, zoals gebruikelijk is bij tentoonstellingen die naar een ander land reizen. Er waren bovendien een aantal gevoeligheden waar rekening mee gehouden moest worden. Zoals:  

A Op dat moment (2009) werd Suriname ‘plat’ gelopen door mensen uit Nederland die ‘iets’ in Suriname wilden doen. Ze werden hiervoor zwaar gesubsidieerd door Nederlandse instanties. Er werd door een aantal mensen die ik sprak gemopperd over dat: ‘Surinamers voor deze activiteiten wat hand en span diensten mogen doen, nauwelijks inspraak krijgen op de inhoud en daarna met lege handen overblijven’. De Nederlanders vertrokken weer, men schoot er in Suriname niets mee op.  

Quintus Jan Telting Privécollectie Suriname

B Er werd, volgends diverse mensen waar ik mee sprak in Suriname, veel geld gestopt in projecten, maar vaak valt de uitwerking tegen. Voorbeeld:  de Sybilla Miriam tentoonstelling in het Surinaams Museum. De reproducties op deze tentoonstelling van de werken van Miriam zijn bedroevend slecht.  Ik ben gaan kijken en moest het grondig met deze laatste klacht eens zijn.

Zelfportret. Cliff San A Jong in Atelier Cliff San A Jong 2009

Toevallig was ik in precies dezelfde periode door Gillion Grantsaan en Remy Jungerman gevraagd om mee te werken aan hun Wakamanboek. Behalve een boek zou het ook een tentoonstelling worden in Suriname, in het beroemde en beruchte Fort Zeelandia. Het hele proces rondom de tentoonstelling in Suriname en het maken van het boek kon ik zo van heel dichtbij in Suriname meemaken. Belangrijk om te weten over Wakaman is dat een van de kernvragen van het project was: wat is Surinaamse kunst. Hiervoor gingen Nederlandse kunstenaars met een Surinaamse herkomst in dialoog met Surinaamse kunstenaars in Suriname. Anderen in Suriname en Nederland werden betrokken in deze discussie.

Na al deze gesprekken en ervaringen in Suriname werden een aantal conclusies getrokken met betrekking tot ‘mijn’ opdracht: De kunstenaars stuurden mijn blik richting Jamaica, Trinidad, Cuba en de Verenigde staten. Het zou belangrijk worden om een aantal jonge Surinaamse kunstenaars als Kurt Nahar, George Struikelblok en Marcel Pinas te betrekken want deze kunstenaars hebben een brede visie op de positie van Suriname tussen het Caribische gebied en Nederland in.

Daarnaast kregen kunstenaars van andere generaties ook invloed op de inhoud van het plan door aan te geven wie hen geïnspireerd hadden. Enkele voorbeelden van inspiratiebronnen: Erwin de Vries noemde met name Van Gogh, Picasso, Braque en de vriendschap met Corneille;  Rinaldo Klas noemde Gauguin;  Robbert Enfield zei in een interview: “De techniek van Karel Appel, maar ook het werk van een Jamaicaan als Milton George spreekt me aan. Enkele Cubaanse artiesten vind ik ook goed.”  Kurt Nahar (destijds werkzaam op de Rijksakademie van Amsterdam) die ook in Jamaica studeerde noemde verder Keisha Castello, Ebony Patterson,  Phillip Thomas, Petrona Morrison, Kereina Changfatt en Stanford Watson.  

Atelier George Struikelblok 2009 foto ES

Door de wisselwerkingen tussen Nederland, Suriname en het Caribische gebied als onderwerp te nemen en daarbij de Surinaamse kunst een centrale rol te geven kon, naast de onderlinge wisselwerking,  ook de huidige eigenheid van Surinaamse kunst aan de orde komen.

Ron Flu 1983

We wilden daarnaast op verzoek van Surinaamse kunstenaars, meerdere werken van grote buitenlandse meesters proberen in Suriname te laten zien. Deze werken zouden de interactie tussen de gebieden onderstrepen en een overzicht creëren van de kunsttalen die in Suriname ‘gesproken’ worden. De tentoonstelling moest hierbij, zoveel mogelijk, aan internationale maatstaven van zowel inhoud als kwaliteit voldoen. Dit met het oog op een eventuele reis van deze tentoonstelling naar een ander land, zoals de Verenigde Staten. Onderstaande werken selecteerde ik onder andere destijds.

Edna Manley
Hew Locke
Kehinde Wiley

Besloten werd bovendien een tentoonstelling te maken verdeeld over verschillende locaties. Elk met een eigen onderwerp. het zou een stadswandeling worden langs historische gebouwen. De thema’s die op de diverse plekken te zien zouden zijn, werden door Kurt Nahar en mij al enigszins vast gelegd.

  1. Fort Zeelandia: geëngageerde kunst,
  2. Huis Suzanne Du Plesis: Stedman, werken over slavernij (feit, fictie en tori),
  3. Gebouw 9 of Suralco: Natasja Kensmil, Kara Walker en meer,
  4. Boven de Chinese winkel aan de Waterkant: Meschac Gaba en Marcel Pinas,
  5. DSB bank: Nola Hatterman en internationale tijdgenoten plus volgelingen,
  6. Fort Nieuw Amsterdam: Cobra en popart,
  7. Kathedraal: Oude wereld en nieuwe wereld interacties Nederlandse kunst en kunstenaars uit het Caribische gebied.

In gedachten werd het prachtig. Een feestje. Gelukkig is iedereen die meewerkte in Suriname wel goed betaald. Een schrale troost. En hopelijk gaan nu, tijdens en na de tentoonstelling in het SMA, een aantal kunstenaars flink doorbreken.

Hieronder een kleine selectie van de werken die ik tegenkwam tijdens mijn onderzoek in Suriname in 2009.

Fort Zeelandia Marcel Pinas werk foto Esther Schreuder
Wakaman tentoonstelling Marcel Pinas werk Fort Zeelandia, Suriname foto Esther Schreuder
Kurt Nahar in Wakaman

All photos on this site are not intended for any commercial purpose. I have tried to trace all the rules and rights of all images. As far as I know, these images can be used in this way. If you ar a copyright holder and would like a piece of your work removed or the creditline changed then please do not hesitate to contact me.

estherschreuderwebsite@gmail.com

About me

In 2008 I was guest curator of the exhibition Black is beautiful. Rubens to Dumas. Important advisors: Elizabeth McGrath (Rubens and colleagues, Warburg institute Image of the Black in Western Art collection), Carl Haarnack (slavery in books), Elmer Kolfin (slavery in prints and paintings) en Adi Martis (contemporary art). Gary Schwartz made his research for The Image of the Black in Western Art available to me.

Black beautiful Rubens to Dumas cover

In 2012 my Anniversary book: 100 years Schiller 1912-2012 was published. Initiative, idea, text and editing (ES). Design and photography Monica Schokkenbroek.

Schiller in Parool boekje 26-11-2012 Paul Arnoldussen
Schiller in Parool boekje 26-11-2012 Paul Arnoldussen

In 2013 my book Cobra aan de gracht / Cobra on the Canal was published by Samsara publications.

In 2014 my essay ‘Painted Blacks and Radical Imagery in the Netherlands (1900-1940)’ was published in The Image of the Black in Western Art Volume V (I). (ed. David Bindman, Henry Louis Gates jr.)

(About f.i. On the terras, by Nola Hatterman but also Jan Sluijters, Kees van Dongen, Irma Stern and more)

In 2017 I published a book about the black servants at the Court of the Royal Van Oranje family. More than a thousand documents have been found about their lives. (only in Dutch)

Cupido en Sideron Cover 30-8-2017

All photos on this site are not intended for any commercial purpose. I have tried to trace all the rules and rights of all images. As far as I know, these images can be used in this way. If you ar a copyright holder and would like a piece of your work removed or the creditline changed then please do not hesitate to contact me.

estherschreuderwebsite@gmail.com

10 Comments

  1. goedemorgen Esther, zoals altijd heb ik weer genoten van jouw ‘post’. veel dank daarvoor. wat mij opvalt, ook tijdens het interview met Bart Krieger, dat de expo over Surinaamse kunst in het stedelijk in 1996 niet wordt genoemd…. er is destijds veel om te doen geweest, omdat Rudi Fuchs in een interview zich had laten ontvallen dat ie de kwaliteit maar matig vond en dat hij er om die reden wat aan had toegevoegd. maar de expo vond zeker plaats, en werd druk bezocht, ik heb nog nooit zoveel surinaamse nederlanders bij een opening gezien.

    fijne dag!! groet mirjam

    ?

    Mirjam Westen

    curator Museum Arnhem

    +31263031433

    [cidimage003.png@01D69255.B25CCCF0]temporary

    temporary address: ?Broekstraat 32 ?6828 PZ Arnhem ?Nederland

    ?www.museumarnhem.nl ?Facebook, Instagram, Twitter, LinkedIn exhibition in De Kerk (Walburgiskerk) till January 17, 2021 open: wed -sun 12.00 – 18.00

    [cidimage004.jpg@01D69255.B25CCCF0]

    ________________________________ Van: Esther Schreuder Verzonden: dinsdag 8 december 2020 10:37 Aan: Mirjam Westen Onderwerp: [New post] Een ambitieus plan dat niet doorging

    esther schreuder posted: ” Quintus Jan Telting. Privécollectie Suriname Surinaamse kunstenaars Binnenkort (12 dec 2020) opent in het Stedelijk Museum van Amsterdam een tentoonstelling over Surinaamse kunst met de titel De Surinaamse School. Dat eindelijk het werk van, in mij”

    1. Hi Mirjam, Dank voor je bericht ! Altijd leuk. De tentoonstelling is een initiatief van de biografe van Nola Hatterman Ellen de Vries. De herinnering aan vorige tentoonstellingen zakken snel weg. Dat merk ik ook met BB. Het is altijd weer dezelfde marketing truc. De eerste tentoonstelling over……Het had trouwens ook heel goed bij jullie gekund. Past beter bij wat jij in het verleden al allemaal hebt neergezet. Maar ook bij de magisch realisten. Bij het SMA is dit nieuw.

  2. Hallo Esther,

    Goed dat je dit artikel hebt geschreven- alleen… ik mag dan wel niet veel hebben gepubliceerd maar… ik verdien zeker mijn plek in het rijtje van genoemde kunsthistorici/auteurs…

    Brasa Myra

    Verstuurd vanaf mijn iPhone

    >

  3. Dag Esther,

    Mooie uiteenzetting die de inspanningen van kunstenaars, onderzoekers en curatoren goed weerspiegelt.

    Ik was superblij dat ik in Mondo mocht vertellen over Kunst die we in Surinaamse School tonen in het Stedelijk Museum. En heb inderdaad geen enkele voorgaande tentoonstellingen genoemd. Het item was uitsluitend bedoeld om kunst te laten zien en de kijkers warm te maken voor een museumbezoek.

    Zowel in de tentoonstelling als in het essay voor de online reader eren wij de onderzoekers, tentoonstelling-makers en kunstliefhebbers op wiens schouders wij staan.

    Tot op de opening!

    Brasa,

    Bart

  4. Hallo Esther,

    Inderdaad jammer dat de tentoonstelling niet doorging. Jammer genoeg heb ik je tentoonstelling in 2008 gemist. Ik hoop op een herhaling, omdat de belangstelling voor Surinaamse kunst nu groeiende is. Er is meer bewustwording. Het valt me op dat er nooit commentaar is wanneer een tentoonstelling “all white”is. Niemand die dan roept dat er geen diversiteit is. Het was altijd “eigen kunst eerst” Ik hoop dat de kunstwereld zijn tunnelvisie los laat en verder kan kijken. Aan het eind is er altijd licht en een soms verrassende horizon.

    Wat ben ik blij dat er stukken van Armand Baag straks in het Stedelijk te zien zijn. Ik heb mijn dochter over hem verteld wat ik wist. Ze is zo blij dat ze de stukken nu met eigen ogen kan zien. We gaan ze zaterdag met het gezin bewonderen.

    Ik hoop van harte dat jouw tentoonstelling “Black is beautiful, Rubens tot Dumas” een tweede kans krijgt, zodat onze kinderen hun geschiedenis beter kunnen aanschouwen.

    Groetjes,

    Marina Botland

    1. Hi Marina, Dank voor je bericht. Black is beautiful. Rubens tot Dumas was een moment in de tijd. Misschien wordt ooit iets vergelijkbaars, maar anders opnieuw gemaakt. Er is nu gelukkig veel meer bewustzijn over deze geschiedenis en werken. Dat zag je ook aan de tentoonstelling in het Rembrandthuis. Hopelijk blijft dat en zakt het niet weer weg. Armand Baag verdient echt veel meer aandacht. Ik denk dat dat er in de toekomst wel inzit. Mogelijk gaat het Stedelijk meer doen in het verlengde van deze tentoonstelling De Surinaamse School nu. Veel plezier zaterdag !

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s