Vanwege Vaderdag: Een herinnering aan mijn vader Max Schreuder: kunstenaar, schrijver, dichter en meer

Max Schreuder, Betondorp foto Esther Schreuder

Goedemiddag, meneer Descartes!
Ik denk dat ik besta,
dus piept een tafelpoot, een la
betast mijn knie en verder
rijden auto’s door mijn oren.
Buiten gaan mensen
niet te volgen wegen,
vliegen veranderen van kamer,
salamanders tussen glazen
tonen prehistorisch welbehagen.
Ik denk dat ik besta,
dus produceer ik taal en tekens
en wie zal zeggen waar het eind is
Van al dat zinvolle geregel?

Max Schreuder

Max Schreuder, foto Esther Schreuder

Vader van Esther Schreuder (moeder: Johanna Fortuin) en Joachim Schreuder  (moeder: Ruth Beuno de Mesquita)

Biografie beginjaren

Maximiliaan Julius Schreuder is op 29 april 1932 geboren, in Rotterdam. Hij was de jongste van zes kinderen en één van een twee-eiige jongenstweeling. Cox Schreuder (zijn tweelingbroer) over hun tweeling zijn: ‘We waren totaal verschillend. Ik groot en houterig, hij kleiner en lenig. We waren wel allebei heel eigenwijs en tegendraads. Als Max en ik ’s ochtends de deur uit gingen om naar school te gaan, ging ik rechtsom via mijn vrienden en hij linksom via zijn vrienden. Even later zaten we dan weer samen in dezelfde klas met dezelfde kleren aan in dezelfde bank.’

Max’ vader, Gerard Johannes Schreuder, was leraar. Hij gaf les in biologie, natuurkunde en Engels aan de Mulo in Rotterdam West. Biologie is een rode draad bij de neven en nichten. Zo heeft bijna iedereen een aquarium in huis of er een gehad (ik ook). Max’ moeder, Cornelia Johanna van Eck, was verpleegster voor zij trouwde. Ze moest hierna stoppen, want getrouwde vrouwen mochten niet werken.

Het gezin woonde in een hoog Rotterdams huis. Op het dak van dat huis had vader Gerard een extra ruimte gecreëerd voor de kinderen om onder andere huisdieren te houden, zoals cavia’s en duiven. Daarnaast werden ook minder voor de hand liggende ‘huisdieren’ op het dak ondergebracht, die de kinderen in het bos gevangen hadden, zoals de ringslangen en adders. De adders (jonge) zijn een keer ontsnapt en keurig door de buren teruggebracht in de veronderstelling dat het om palingen ging. (smakelijk verhaal van Max aan mij)

Max Schreuder jr.

Tweede Wereldoorlog en Rotterdam

Op het moment van het bombardement op 14 mei 1940 woonde het gezin aan de Bergsingel in Rotterdam.

Cox, de tweelingbroer van Max, herinnert zich dat het heel stil was, kort voordat het bombardement begon. Vader Schreuder stond in de deuropening te luisteren en de radio stond aan. Daarop werd verteld dat buiten de stad parachutisten waren neergedaald. Onder de hoge kastanjes van hun straat stonden militaire wagens opgesteld.  Cox: ‘’s nachts begon eerst geweervuur.’ Toen daarna het bombardement losbrak ging de familie schuilen. Alleen Max niet, volgens eigen zeggen. Hij vond het allemaal veel te spannend en ging naar het dak om naar de inslagen te kijken. Zijn broer Cox was vooral onder de indruk van de mannen in gestreepte pakken die door de straat liepen: het waren gevangenen. De deuren van de gevangenis aan de Noordsingel waren opengezet. Een bizar gezicht voor de kleine jongen.

De stad brandde nog dagen na. De jongens sliepen de nacht na het bombardement tussen hun ouders in, omdat zij de jongste waren (net 8 jaar). Vanuit het raam konden ze de brandende stad zien. Vader Schreuder ging voortdurend op het dak kijken of de brandende papieren die door de lucht vlogen hun huis niet in vuur en vlam zouden zetten.

Vanuit hun hoge huis in Rotterdam konden ze ook het bombarderen van het Westen zien. En later in de oorlog zou, niet ver van hun huis, een VI raket inslaan en ontploffen. Max ontsnapte uit het huis om te gaan kijken. Hij kwam in de war en aangeslagen terug. Wat hij gezien heeft vertelde hij maar voor een deel, vermoedt zijn tweelingbroer.

Het bombardement en de oorlog leek geen invloed te hebben gehad op Max’ verdere leven. Totdat in 1992, niet ver van zijn huis in de Venserpolder, een vliegtuig neerstort op een flat in de Bijlmer. Het bombardement op Rotterdam kwam in alle hevigheid terug in zijn herinnering.

Max Schreuder

Jaren vijftig

In 1952 monsterde Max aan als ladingklerk op de M.S. Artemis. De boot vaart naar en door het Caribische gebied en deed daarbij Trinidad, Curaçao en Venezuela aan. Een avontuurlijke droomreis ware het niet dat Max het grootste deel van de reis verschrikkelijk zeeziek was. Hij besloot de reis niet af te maken en keerde terug naar Nederland. Toch was deze reis wel vruchtbaar gebleken, want hij was begonnen te schrijven en tekenen in schriftjes.

Zijn eerste publicatie is waarschijnlijk in 1956 in: Proefschrift. Hij is dan 24 jaar. Proefschrift was een paar maanden eerder opgericht en nam stelling tegen de experimentele beweging. De experimentelen hadden zich te snel door de historie laten inpalmen vond de nieuwste lichting schrijvers. De experimentele beweging was volgens hen nu al verstard en leidde aan een overmaat, aan dogmatiek. Max las een gedicht uit eigen werk voor.

Max Schreuder Performance Alkmaar

In 1959 leerde hij de 22 jarige studente Johanna Fortuin kennen, ze trouwden en op 25 januari 1960 werd ik geboren. Op diezelfde dag werd Cornelia Johanna Schreuder, de moeder van Max, begraven. Max ging niet naar de begrafenis van zijn moeder, omdat hij bij de geboorte van zijn dochter wilde zijn. Hij is later, om weer andere redenen, ook niet naar de begrafenis van zijn vader gegaan. Begin jaren zestig was Max zich geheel op het schrijven gaan toeleggen en in 1961 kwam hij als corrector van het Vrije Volk in dienst bij de Arbeiderspers, waarin ook zijn verhalen werden gepubliceerd. Een paar jaar later, in 1964, stapte hij over naar het blad Ratio waar ook Simon Vinkenoog, Peter Vos en Henk Hofland in publiceerden. Daarnaast leefde hij van diverse grotere en kleinere vertaalopdrachten. En hij had een toneelstuk op stapel staan. Wat daarvan is geworden is niet duidelijk maar in 1967 debuteerde hij met zijn boek Here zegen deze spijze bij uitgeverij Meulenhoff. De recensies waren gemengd kritisch.

Het huwelijk tussen Max en Johanna duurde ongeveer drie jaar. Johanna kwam tijdens hun vakantie in 1963, een andere man tegen en vertrok met medeneming van hun dochter. Ze trouwde later in Berlijn met Albert Bouwmeester, Max’ beste vriend. In 1966 komt Max Ruth Bueno de Mesquita tegen. Een jaar later gaan ze samenwonen en in oktober 1970 wordt hun zoon, Joachim, geboren.

Niet lang hierna reisde hij, met zijn gezin, naar Mallorca, waar zijn vriend, de schrijver Jean Schalekamp, woonde. Hij besloot te blijven. In eerste instantie streek hij, met Ruth en Joachim,  in het pittoreske kunstenaars dorp Deia neer. Daar woonden op dat moment een aantal internationale schrijvers en schilders. Hij nam in deze periode het besluit om naast het schrijven ook beeldend kunstenaar te worden. Het kunstenaarschap bleek een enorme bevrijding voor hem te zijn. Hij signeerde in deze periode met de naam Pilawski.

Max Schreuder op Mallorca foto Esther Schreuder
Max Schreuder op Mallorca foto Esther Schreuder

Midden jaren tachtig kwam er een grote kentering in het leven van Max. Hij was inmiddels gescheiden van Ruth en woonde zowel in Amsterdam als Mallorca. In Amsterdam moest hij verhuizen uit een schoolgebouw in Betondorp naar een klein appartement in de Boris Pasternakstraat in de Venserpolder.

Atelier Betondorp foto Esther Schreuder

Over de verhuizing naar de Venserpolder schreef Max aan zijn goede vriend, de schrijver en vertaler, Jean Schalekamp in Mallorca :

‘Ik woon aan de rand van de Venserpolder, in de buurt van de Bijlmer in een zogenaamde atelierwoning, op een hoek, vier hoog en met zeven ramen op het zuiden en het westen. …met uitzicht over de metro tot ver in de polders. Het station hiervan is recht tegenover mijn huis, zodat ik binnen zeven minuten in het harte van de stad kan zijn. Wie had ooit gedacht dat ik na Mallorca in zo’n rare flatwereld terecht zou komen. Ik noem het maar een Australian Nederzetting,…Maar het uitzicht bevalt me hier wel. Eindelijk kijk ik na jaren weer eens op de mensen neer. ….En zoals jij je gekko’s hebt, bezit ik nu twee salamanders, die Esther na haar verhuizing aan mij heeft overgedaan, twee kleine dinosauri, genaamd Sala en Mander. (deze vondst is van Nel)‘ Nel is de kunstenares Nel Maritz, zijn vriendin E.S.

Daarnaast moest hij zijn gehuurde huis in het dorpje Campanet op Mallorca opzeggen want de BKR liep af. Daar kwam zijn hele inkomen vandaan. Het bleek een hele overgang na de voorgaande vijftien jaar waarin Max in Mallorca in alle rust had kunnen leven en werken als kunstenaar, schrijver en vertaler.

Max stierf in 1996 aan een hartaanval in zijn huis in de Boris Pasternakstraat. Hij was net 64 jaar oud.

Max Schreuder over zijn werk: ‘Eerlijk gezegd houdt het me nooit erg bezig wat mijn werk voorstelt. Het gaat mij meer om compositie en ‘sfeer‘.’

Hieronder enkele voorbeelden van zijn werk door de jaren heen en een paar foto’s.

——————————————————————————————————-

This slideshow requires JavaScript.

Max Schreuder
Max Schreuder

Ritmische composities

Mallorca

Max Schreuder op Mallorca
Max Schreuder op Mallorca foto Esther Schreuder

Maud Cossaar (1967) over Max Schreuder; ‘Hij schept helderheden, schoonheid soms van een uiterst transparante aard. Kortom: hij schept.’

“Daar” is bedacht

door wie er was

Zo zijn deze woorden,

als je hen leest,

ver van mij af

in het duister van je ogen

zolang ik hier ben

om daar te zijn

waar jij niet was  (Max Schreuder)

——————————————————————————–

Max Schreuder was ook vertaler. Hieronder enkele titels

Dr Jekyll en mr Hyde en andere verhalen Robert Louis Stevenson ; vert. Max Schreuder in 1977 en 1988 Spectrum, Island stories, RL Stevenson (?) Schaakspel in Rio. Nick Carter  1975 Heren en knechten  Cordwainer Smith,  vertaling Max Schreuder Meulenhoff 1965 Dante’s hel   LeRoy Jones;  vertaling Max Schreuder Meulenhoff 1968 Dante’s hel, Imanu Amiri Baraka Meulenhoff/ Bezige bij (??) 1968 Creativiteit en conformisme, Clark Moustakas, vertaling Max Schreuder Lemniscaat 1971 Russiese essef  Evert Maliangkay; vertaling Max Schreuder Bakker 1970 De Rooms katholieke kerk en nazi Duitsland door Guenter Lewy; vertaling Max Schreuder Polak en Van Gennep 1964 Christelijke Democratie in West-Europa, M. Fogarty (2dl) vertaling Max Schreuder De Boer/Paul Brand Het Amerikaanse Presidentschap, Prof Rossiter, vertaling Max Schreuder De Boer uitg. De geest in de fles en andere griezelverhalen, Robert Louis Stevenson; vertaling Max Schreuder Meulenhoff 1966 Meesters der Amerikaanse vertelkunst Dola de Jong; et al vertaling Max Schreuder Meulenhoff 1968  (?)

Vertalingen uit het Duits en Frans voor het literaire tijdschrift Randstad. En detectives bij diverse uitgeverijen. (o.a. Born, Spectrum, arbeiderspers)

Contact: estherschreuderwebsite@gmail.com

4 Comments

  1. zo mooi geschreven ! ik herinner me nog dat je vertelde dat je een broertje kreeg…. het zijn ook prachtige kunstwerken
    ook al was het niet steeds rozengeur en maneschijn ik denk vaak aan die tijden terug, tijden waarin de ontwikkeling van kunst vanzelfsprekender was, het leven goedkoper was en wij nog naïef konden zijn vergeleken met wat we vandaag de dag te zien krijgen

  2. Mooi!

    Mirjam Westen
    Curator contemporary art
    +3126 3031433

    We are happy to welcome you at our temporary exhibition space De Kerk ! NOW open again.
    City Life. till August 23, 2020
    With: Abdulrazaq Awofeso, Alaa Albaba, Stephanie Bakker & Yvonne Brandwijk, Maga Berr, Mirthe Dokter, Martin Roemers, Nadine Stijns, Su Tomesen, Michael Wolf, Umut Yasat en Susanne Khalil Yusef.
    Location: De Kerk, St Walburgisplein 1, Arnhem. Open: wed – sun 12 – 18

    ________________________________
    [new-image001]

    Temporary address:
    p/a Broekstraat 32
    6828 PZ Arnhem
    http://www.museumarnhem.nl

    [http://arnhemmuseum.nl/beeld/twitter.png]
    [http://arnhemmuseum.nl/beeld/facebook.png]
    [new-image004]

    ________________________________

    Op de hoogte blijven? Schrijf je in voor onze nieuwsbrief

    Van: Esther Schreuder
    Verzonden: zondag 21 juni 2020 16:52
    Aan: Mirjam Westen
    Onderwerp: [New post] Vanwege Vaderdag: Een herinnering aan mijn vader Max Schreuder: kunstenaar, schrijver, dichter en meer

    esther schreuder posted: ” Goedemiddag, meneer Descartes!Ik denk dat ik besta,dus piept een tafelpoot, een labetast mijn knie en verderrijden auto’s door mijn oren.Buiten gaan mensenniet te volgen wegen,vliegen veranderen van kamer,salamanders tussen glazentonen prehistorisch “

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s