De heilige Sint Mauritius in Europa

Het martelaarschap van Sint Mauritius in het missaal van Bilzen.

Anoniem, De Heilige Mauritius,, ca 1510, Missaal Liturgique de Bilzen, Koninklijke Bibliotheek Brussel
Anoniem, De Heilige Mauritius, ca 1510, Missaal Liturgique de Bilzen, Koninklijke Bibliotheek Brussel

De meeste verzen en preken in dit missaal zijn geschreven ter ere van Sint Mauritius en zijn Thebaanse martelaren. De Heilige Mauritius zou een aanvoerder en bevelhebber geweest zijn van een Thebaans legioen in de derde eeuw n.Chr. Het legioen maakte onderdeel uit van de Romeinse troepen in Zwitserland die tegen de gevreesde Galliërs vochten. De tot het christendom bekeerde Mauritius en zijn soldaten weigerden echter deel te nemen aan Romeinse heidense gebruiken. Keizer Maximianus Hercules vernietigde hierop het hele legioen in 287. Linksboven is te zien hoe de zwarte Thebanen door blanke Romeinen onthoofd worden. De hoofdfiguur lijkt iets lichter dan zijn al onthoofde mede-legionairs. (detail hieronder)

In de randversiering gaat de marteling door en rechtsboven gaan de voorheen zwarte christenen als blanke engelen ten hemel. De Latijnse tekst gaat uitvoerig in op de zwartheid van Mauritius en op de Afrikaanse herkomst van hemzelf en zijn leger. Op de miniatuur valt op dat de legionairs geen uitrusting of wapens dragen. Dit is ongewoon bij de verbeelding van Mauritius.

Meestal gaat hij gekleed in pronkkledij en is hij gewapend met een heilige speer. De eenvoud van kleding bij deze Mauritius komt mogelijk voort uit het feit dat dit missaal voor een klooster gemaakt werd en niet voor een koninklijke of keizerlijke opdrachtgever.

Vanaf de dertiende eeuw werd de Egyptenaar Sint Mauritius steeds vaker afgebeeld als Afrikaan in Romeinse kledij. Zijn naam zal hier invloed op uitgeoefend hebben, maar ook Frederik II van Hohenstaufen 1194 –1250 speelde hierin een rol. Deze keizer van het Heilige Roomse Rijk zette namelijk een zwarte Sint Mauritius in als symbool van de universele keizerlijke taak de wereld tot het ware geloof te brengen. De eerste verbeelding van Sint Mauritius als Afrikaan dateert van circa 1240 1250 en staat in de Dom van Maagdenburg waar zijn relieken in 1220 heen gebracht waren.

Magdenburg Dom Saint Maurice

De zwarte Mauritius werd hierna buitengewoon populair in een groot deel van Europa. In de Nederlanden is die populariteit echter zeer bescheiden gebleven in vergelijking tot de Duitsland. Bilzen, waar dit missaal vandaan komt, ligt dan ook dicht tegen de Duitse grens aan. Het hoogtepunt van de Sint- Mauritiusaanbidding lag in de periode van 1490 tot 1530, de periode waarin het missaal is vervaardigd.

Begegnung des hl. Märtyrers Mauritius, des Anführers der thebaischen Legion, mit dem hl. Erasmus. Der hl. Mauritius war Patron des Stiftes und des Heiligen Römischen Reiches, der hl. Erasmus Patron des fürstlichen Hauses, dem Albrecht von Brandenburg entstammte. Erasmus trägt die Porträtzüge des Auftraggebers between circa 1520 and circa 1524, Alten Pinakothek
Mathias Grunewald, Begegnung des hl. Märtyrers Mauritius, des Anführers der thebaischen Legion, mit dem hl. Erasmus. Der hl. Mauritius war Patron des Stiftes und des Heiligen Römischen Reiches, der hl. Erasmus Patron des fürstlichen Hauses, dem Albrecht von Brandenburg entstammte. Erasmus trägt die Porträtzüge des Auftraggebers between circa 1520 and circa 1524, Alten Pinakothek

Bilzen, waar dit missaal vandaan komt, ligt dan ook dicht tegen de Duitse grens aan. Het hoogtepunt van de Sint- Mauritiusaanbidding lag in de periode van 1490 tot 1530, de periode waarin het missaal is vervaardigd. Sint Mauritius is van twee plaatsen in het huidige België, Bilzen en Varsenare, patroonheilige. Opdrachtgever van dit manuscript was het augustijnse vrouwenklooster in Bilzen. Missalen worden tijdens de liturgie gebruikt bij het opdragen van de mis.

Anoniem, Heilige Mauritius, 1455-1460, Koninklijke Bibiotheek Brussel
Anoniem, Heilige Mauritius, 1455-1460, Koninklijke Bibiotheek Brussel

Esther Schreuder in Black is beautiful, Rubens to Dumas catalogue (2008) daarin ook de voetnoten en literatuurverwijzingen.

Zie ook Black is beautiful info page en Black is beautiful in the media and press  en andere posts op deze site.

About me EN:

In 2008 I was guest curator of the exhibition Black is beautiful. Rubens to Dumas. Important advisors Elizabeth McGrath (Rubens and colleagues, Warburg institute Image of the Black in Western Art collection), Carl Haarnack (slavery in books), Elmer Kolfin (slavery in prints and paintings) en Adi Martis (contemporary art). Gary Schwartz made his research for The Image of the Black in Western Art available to me.

Black beautiful Rubens to Dumas cover
Black beautiful Rubens to Dumas cover

In 2014 my essay ‘Painted Blacks and Radical Imagery in the Netherlands (1900-1940)’ was published in The Image of the Black in Western Art Volume V (I). (ed. David Bindman, Henry Louis Gates jr.)

This image has an empty alt attribute; its file name is the-image-of-the-black-in-western-art.jpg

In 2017 I published a book about the black servants at the Court of the Royal Van Oranje family. More than a thousand documents have been found about their lives. (only in Dutch)

Cupido en Sideron Cover 30-8-2017

All photos on this site are not intended for any commercial purpose. I have tried to trace all the rules and rights of all images. As far as I know, these images can be used in this way. If you ar a copyright holder and would like a piece of your work removed or the creditline changed then please do not hesitate to contact me.

estherschreuderwebsite@gmail.com

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s