Uit de Black is beautiful.Rubens tot Dumas catalogus: de eerste Afrikanen in de lage landen

Limburg broers Davis en christus en andere all other beings

Omdat er veel tentoonstellingen in de maak zijn over de relatie tussen de Lage landen en Afrika (en de Amerika’s). Publiceer ik dit stuk opnieuw van mij. Het stond in 2008 in de catalogus van Black is beautiful. Rubens tot Dumas (2008). Misschien is het, alleen al vanwege de meesterlijke en uitermate interessante afbeeldingen, interessant voor deze en gene.

Zwart verbeeld in de Lage Landen:

De eerste kennismaking met zwarte mensen in ‘de Nederlanden’ zal mogelijk tussen 200 en 500 n.Chr. hebben plaatsgevonden, toen de eerste zwarte Afrikanen meekwamen als onderdeel van Romeinse legers.

Onderzoek aan de Newcastle University heeft uitgewezen dat zwarte Romeinen in alle posities van het leger voorkwamen en dat de meeste Romeinse legioenen multi-etnisch waren. Legeraanvoerder keizer Septimius Severus 145 – 211 was bijvoorbeeld van Noord-Afrikaanse afkomst. In 209 trok Severus met zijn leger, waarschijnlijk via de Nederlanden, naar Engeland. In de Historia Augusta wordt melding gemaakt van een zwarte Ethiopiër in zijn legioen in Engeland. Ook zijn er in Engeland objecten teruggevonden waarop zwarte Romeinen staan.

Portrait_of_family_of_Septimius_Severus_-_Altes_Museum_-_Berlin_-_Germany_2017
Portrait of family of_Septimius_Severus Altes Museum Berlin Germany (wiki)

De volgende fase in de Europese geschiedenis, de middeleeuwen, is veel belangrijker voor de beeldvorming en de rol van zwarte mensen aan hoven. Vanaf de achtste eeuw dreigde het gevaar dat de Moren, waaronder ook zwarte Moren, Europa zouden veroveren en koloniseren. Ze bleken geduchte tegenstanders en veroverden grote delen van Zuid-Europa. De eeuwen daarna heersten de Moren, sommige van hen met een donkere huid, over het Iberische schiereiland, Sicilië en Corsica. In de beeldende kunst en de literatuur van Noord-Europeanen ontstonden sinds de dreiging en verovering zowel negatieve als positieve verbeeldingen van zwarte personages. Aanvankelijk overheersten vooral de negatieve, zoals in de Spiegel Historiael van Jacob van Maerlant (ca. 1330).

Jacob van Maerlant

Zie KB site Jacob van Maerlant Spieghel / Charlemagne

Positieve verbeeldingen van zwarte mensen kwamen voort uit de ervaringen van kruisvaarders die ontdekten dat zich in Jeruzalem christelijke Ethiopiërs bevonden. Toen daarnaast bleek dat in zowel Ethiopië als Nubië christelijke koningen heersten die ook tegen de moslims vochten, raakten de Europese kruisvaarders en machthebbers steeds meer geïnteresseerd in deze landen.

Berry Limburg broersp 193
Limburg broers

De Europeanen hadden in hun ogen sterke christelijke medestanders gevonden tegen de Moren. Die gedachte keerde terug in de beeldende kunst. In Les Très Riches Heures du Duc deBerry (voor 1416) zijn bijvoorbeeld, in een miniatuur van de Gebroeders Van Limburg, drie levensechte zwarte monniken te zien bij het Heilige Kruis [ fol.193,1 ].

Getijdenboek van Katharina van Kleef, Morgan Library, M.917 p.109, De koningin van Sheba waadt door een beek omdat ze niet over de brug wil lopen die gemaakt is van het hout waaraan de messias zal gekruisigd worden.
Getijdenboek van Katharina van Kleef, Morgan Library, M.917 p.109, De koningin van Sheba waadt door een beek omdat ze niet over de brug wil lopen die gemaakt is van het hout waaraan de messias zal gekruisigd worden.

Esther Schreuder in de Black is beautiful catalogus. Zie voor de voetnoten de catalogus  (2008)

Links to pictures Très Riches Heures du duc de Berry: <http://www.christusrex.org/www2/berry/f28r.html>

Oxford collection <Bodleian library>  British Library <Manuscripts>   See f.i. <xxxxx>  Royal Library The Hage / KB <http://www.kb.nl/manuscripts/>

Bovenstaand onderzoek is mogelijk gemaakt door een bijdrage van het de Mondriaan Stichting en het VSB fonds. Research made possible hrough funding from the Mondriaan Foundation, the VSB fund,

About me:

In 2008 I was guest curator of the exhibition Black is beautiful. Rubens to Dumas. Important advisors: Elizabeth McGrath (Rubens and colleagues, Warburg institute Image of the Black in Western Art collection), Carl Haarnack (slavery in books), Elmer Kolfin (slavery in prints and paintings) en Adi Martis (contemporary art). Gary Schwartz made his research for The Image of the Black in Western Art available to me.

Black beautiful Rubens to Dumas cover
Black beautiful Rubens to Dumas cover

In 2014 my essay ‘Painted Blacks and Radical Imagery in the Netherlands (1900-1940)’ was published in The Image of the Black in Western Art Volume V (I). (ed. David Bindman, Henry Louis Gates jr.)

In 2017 I published a book about the black servants at the Court of the Royal Van Oranje family. More than a thousand documents have been found about their lives. (only in Dutch)

Cupido en Sideron Cover 30-8-2017

All photos on this site are not intended for any commercial purpose. I have tried to trace all the rules and rights of all images. As far as I know, these images can be used in this way. If you ar a copyright holder and would like a piece of your work removed or the creditline changed then please do not hesitate to contact me. 

estherschreuderwebsite@gmail.com

1 Comment

  1. Heel hartelijk dank! Mooie combi met de Bourgondiërs en de tentoonstelling in Parijs! Hartelijke groet, Eisjen Schaaf

    >

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s