Wakaman: met filmpjes van de tentoonstelling

Deze week gaat de Biënnale van Venetië weer open en dit keer vertegenwoordigen de kunstenaars Iris Kensmil en Remy Jungerman Nederland in het Rietveld paviljoen.

De titel van de tentoonstelling is ‘The Measurement of Presence’.

Zowel Remy als Iris waren, bijna elf jaar geleden, te zien op een andere ‘Measurement of Presence’: de tentoonstelling Black is beautiful, Rubens tot Dumas in de Nieuwe Kerk van Amsterdam. Ze zaten in de laatste sectie van hedendaagse kunstenaars die ‘zwarte’ mensen hebben verbeeld. Van Remy was zijn geweldige werk Bakru te zien en Iris toonde meer dan 15 werken. Een deel daarvan had ze speciaal voor de tentoonstelling gemaakt.

DSC02325
Wakaman kunstenaars: Ori Piet, Iris Kensmil. Charl Landvreugd, Patricia Kaersenhout, Kurt Nahar, Marcel Pinas en Remy Jungerman

 

This slideshow requires JavaScript.

 

This slideshow requires JavaScript.

De richting die ze toen gekozen hadden in hun werk, hebben ze hierna doorgezet. Iris Kensmil is zich verder gaan verdiepen in ‘zwarte geschiedenis’. En ging met name opzoek naar helden die zij nu in een krachtige en soms tere stijl een nieuw leven op papier of iets anders weet in te blazen. Remy Jungerman ging verder op het traject waarin hij zoekt naar de verbanden tussen het werk van De Stijl en dat van de Marrons uit Suriname en dat tot uitdrukking brengt. (even heel simpel samengevat). Daarbij gaat hij de spirituele kanten van zowel Mondriaan als de Marrons niet uit de weg.

In 2008 was op Black is beautiful ook een geweldig werk van Gillion Grantsaan te zien.

BB cat 126 Gillion Grantsaan, Landgenoten

Het drietal leerde ik kort na deze tentoonstelling veel beter kennen want Gillion vroeg mij om mee te werken aan het boek voor het Wakamanproject van hem en Remy Jungerman.

Met WAKAMAN deden Remy Jungerman en Gillion Grantsaan onderzoek naar de positie van kunstenaars van Surinaamse origine en naar hun verschillen en overeenkomsten (oorspronkelijk zat Michael Tedja ook bij dit project, maar hij had zich afgescheiden met een ander even interessant project) .

Doel van het Wakaman onderzoek was om in een tentoonstelling en in een boek aanvullingen te geven op tot dan toe zeer magere documentatie over Surinaamse hedendaagse kunst. Remy en Gillion hadden zes kunstenaars uitgenodigd, met een Surinaamse achtergrond, om met elkaar in dialoog te gaan, ondersteund met de kennis van Rob Perree, Adi Martis, Marieke Visser en andere schrijvers.

Gedurende vier maanden werken drie koppels onder leiding van Remy en Gillion, via internet en de post, samen. In elk koppel een Surinaamse kunstenaar die in Nederland woonde en een Surinaamse kunstenaar die in Suriname woonde. Het waren:

Kurt Nahar SR en Iris Kensmil NL
Ory Plet SR en Patricia Kaersenhout NL
Marcel Pinas SR en Charl Landvreugd/NL-NYC

De zes kunstenaars vonden al werkend en uitwisselend gezamenlijke thema’s.  En vanaf 14 februari 2009 waren alle deelnemers in Suriname om gezamenlijk een tentoonstelling te maken van hun work in progress in Fort Zeelandia. Op 20 februari 2009 vond de opening plaats. Ik had het grote geluk daar ook te zijn en kon zo foto’s en films maken van het hele proces.De films kan ik nu pas online vertonen ivm upgrade van deze site.

Hieronder een selectie. De kwaliteit is niet echt goed. Het was een simpel cameraatje. Maar het geeft denk ik wel een sfeertekening en idee over de tentoonstelling. Vooral omdat hiermee ook het geluid te horen is.

2009 De verkennende reis met de kunstenaars en schrijvers naar Moengo onder leiding van Marcel Pinas en Remy Jungerman

Marcel Pinas Charl Landvreugd Adi Martis foto Esther Schreuder (c)
Marcel Pinas Charl Landvreugd Adi Martis

This slideshow requires JavaScript.

Remy Jungerman Charl Landvreugd Lilet Breddels foto Esther Schreuder
Patricia Kaersenhout, Remy Jungerman Charl Landvreugd, Ferdinand Dieten, Lilet Breddels, Omgeving Moengo

This slideshow requires JavaScript.

22 Monument van Marcel voor de doden van Moiwana

 

This slideshow requires JavaScript.

This slideshow requires JavaScript.

Moengo groepsfoto Wakaman in wording foto Esther Schreuder
2009 Suriname Moengo Manou Hartsuyker, Remy Jungerman, Lillet Breddels, Rene Tosari, Marcel Pinas, Charl Landvreugd, Iris Kensmil. Patricia Kaersenhout. Kurt Nahar, Orfeo, Marieke Visser en meer

This slideshow requires JavaScript.

Marieke Visser, Patricia Kaersenhout, Rob Perree in boot bij Moengo Wakamanreis Suriname in 2009 foto Esther Schreuder (c)
Marieke Visser, Patricia Kaersenhout, Rob Perree in boot bij Moengo Wakamanreis Suriname in 2009 foto Esther Schreuder (c)

Fort Zeelandia in Paramaribo. Het inrichten kan gaan beginnen.

 

Waka barnier en ingang tent Fort Zeelandia Es
Fort Zeelandia, Paramaribo, Suriname

This slideshow requires JavaScript.

Remy heeft de leiding

Charl Landvreugd en Remy Jungerman zoeken de beste stand voor Anansi

This slideshow requires JavaScript.

 

Af

 

 

 

 

Opening Ori Remy Jungerman Manu Hartsuyker foto Esther Schreuder (c)
Opening Wakaman Fort Zeelandia, Paramaribo, Ori, Remy Jungerman Manu Hartsuyker
Iris Kenmsil Kaarten met vermoorde mensen in fort Zeelandia foto Esther Schreuder c
Iris Kenmsil Kaarten met vermoorde mensen in fort Zeelandia, Paramaribo, Suriname. Dit werk schonk Iris aan het Suriname Museum.

Het kwam ook tot een prachtig, door Monica Schokkenbroek vormgegeven, boek (Nl/Eng) Wakaman drawing lines connecting dots Contemporary art Suriname. Hierin staan teksten van onder andere Remy Jungerman, Gillion Grantsaan, Rob Perree, Marieke Visser, Adi Martis en Chandra Binnendijk. Plus biografieën van de kunstenaars.

Wakaman, Drawing lines, connecting dots Remy Jungerman en Gillion Grantsaan

De intrigerende en vaak geestige tekst van Gillion Grantsaan, over wat Wakaman voor hem was, werd  kort geleden nog uitgesproken door Charl Landvreugd op een bijeenkomst over de Biënnale van Venetie bij de Black Archives in Amsterdam :

Redimusu  Gillion Grantsaan (for English here)

R.o.o.dkapje pakt me bij de hand en trekt me de Nederlandse marktplaats op. Ik stribbel een beetje tegen. Zij stopt niet. Het enige wat zij doet is speels achterom kijken, terwijl ze zachtjes in mijn hand knijpt en me meelokt met haar geheimzinnige glimlach. Als wij in het hart van de markt staan laat zij mijn hand los, spreidt haar armen uiteen en draait frivool rond. “Dit is allemaal van jou Dit is de openbare ruimte”, zegt ze. Het lijkt meer op een snoepwinkel als je het mij vraagt. Er zijn zoveel kraampjes.

Rechts Fonds voor Beeldende Gunsten, links Von Abba Museum, daarnaast Witter dan Wit, schuin hierachter Arti Fart, Bureau Geeuwaarden, Het Stedelijk Verzuim, enzovoort, enzovoort. Samen slenteren we dolgelukkig rond over de markt, uren worden dagen worden maanden worden jaren. En met de jaren wordt R.o.o.dkapje slechter ter been. Dus op een dag vraag ik haar: “Wat met de grote boze wolf, moeten we niet voorzichtig zijn als we door dit woud aan mogelijkheden gaan?” Zij wuift mijn vraag met haar hand weg en zegt: “Die wolf, die is net zo gevaarlijk als Zwarte Piet.”

Zij loopt door, zonder op of om te kijken of op mij te wachten.Uit de toon van haar stem maak ik op dat zij niet zit te wachten op dit gesprek of een gesprek. Als ik weer naast haar loop geeft zij mij haar arm om in te haken. Ik doe alsof ik het niet merk.

“R.o.o.dkapje wanneer eindigt dit sprookje”, vraag ik haar.

Deze keer geeft zij helemaal geen antwoord en wenkt me mee te komen naar het kraampje van Okwi and the Razerblads. Met een protesterende zucht ga ik mee.

“R.o.o.dkapje”, probeer ik weer, terwijl we door de merchandise van Okwi struinen. “Roodkapje wanneer…, of beter gezegd hoe eindigt dit sprookje? Word ik ooit een prins of blijf ik altijd de kikker?” Want hoewel ik in sprookjes geloof, weet ik dat een sprookje zonder einde mijn engste nachtmerrie is. Met een verveelde vermoeidheid kijkt ze me aan. “Jongen pieker toch niet zo” Zij geeft mij een droge kus op mijn wang. “Jeder hat sich schon die Frage gestellt: Wo ist mein Zuhause. Oder; was ist das Zuhause? Heimat?”

Nu, kijkt zij mij poeslief recht in de ogen, terwijl ze weet dat ik het haat als ze in het Duits begint te lullen.

“Ik pieker niet”, zeg ik op een fluisterende toon. “Alleen…”, ik aarzel, pruil mijn lippen, laat mijn schouders hangen en zucht net zolang totdat er geen lucht meer in mijn longen gevangen zit. Als ik haar blik gevangen heb, haal ik de trekker over. Gisteren ontmoette ik Wakaman en vroeg aan hen waarvoor zij gekomen waren, wat zij wilden zien. Aan hun kleding en hun manier van praten merkte ik dat sommigen niet van achter de dijken waren en toch geen vreemdelingen waren. Of eigenlijk toch weer wel, want zij waren hier niet om naar iets te kijken maar om bekeken te worden, niet om te kopen maar om te verkopen. “Goh, Ooo, wat goed zeg”, merkt R.o.o.dkapje op, glimlacht en moedigt me aan om verder te vertellen.

Dus ik vraag aan hen: “Waar is jullie kraampje?”

Blijkt het dat zij geen vast kraampje hebben, maar zo nu en dan een half stalletje huren tijdens wereldfestivals, of evenementen voor medelanders, kinderen, gehandicapten, vrouwen, daklozen en verslaafden. “D’r zit niet zoveel vlees aan”, zegt Wakaman, “maar ook de hofnar speelt een rol in een verhaal.” Ik ben zo onder de indruk van ze, want zij ademen een natuurlijk verzet uit om steeds uitgekleed rond te gaan in dit sprookje. Of nagewezen te worden door de handtastelijke clichés van de marktplaats.

“Wacht eens even”, zegt R.o.o.dkapje, “More Money More Money Dumas is niet van hier, maar nu van hier, net zoals jij. And she’s doing just fine”

“Ja en dat is precies wat Wakaman ook wil”, antwoord ik haar iets te enthousiast. Geschrokken van mijn eigen reactie pak ik haar hand, glimlach tegen haar en aai haar met mijn stem. Wakamans handelen, dat voortkomt uit de manier waarop zij dit sprookje beleven, heeft een bijna niet meetbaar effect op de openbare ruimte en marktplaats die zij bewandelen. Hun gedachten zwerven rond als dakloze kooplui die pas ruimte innemen en hun kraampjes opzetten na sluitingstijd en haastig afbreken als de mainstream aan klanten ‘s ochtends vroeg weer toestroomt.

Terwijl Wakaman geen tegenbeweging is maar een beweging; een beeldende lenigheid tussen de regels van de markt en de interpretatie van de verhaallijn van ons sprookje.

“R.o.o.dkapje”, zeg ik terwijl ik haar nu help om te gaan zitten, “weet je R.o.o.dkapje, Wakaman is romantiek, niet in de zin van verliefdheid maar meer als in roman (do as the Romans do), het spreken van je eigen lokale taal, als een natuurlijk deel van de taal van deze openbare ruimte. Van aasgieren in de luwte van de aandacht, zijn zij de roofdieren van hun eigen taal geworden. Wakaman handelt niet over de rationele globale mens maar over de romantische lokale mens.

Daarom verklaart Wakaman niets. Wakaman vertelt verhalen over de gelaagdheid van de mens als een collage van werelden in zijn eigen taal op deze marktplaats.

Wakaman is als het sprookje van de uitvinding van het conservenblik nog voor er een blikopener was, of van het kompas nog voor men wist dat de magnetische pool bij Groenland ligt, of het gebruik van kernenergie nog voor we weten wat we met het afval moeten…” “R.o.o.dkapje, R.o.o.dkapje slaap je?”

Gillion Grantsaan Accra, Tamale, Amsterdam februari 2009

 

Tot zover. Ik ben benieuwd naar de presentatie in van Iris en Remy Venetië.

foto’s en films Esther Schreuder (c) en Jan van Rooij (Iris Kensmil in Nieuwe Kerk)

All photos on this site are not intended for any commercial purpose. I have tried to trace all the rules and rights of all images. As far as I know, these images can be used in this way. If you ar a copyright holder and would like a piece of your work removed or the creditline changed then please do not hesitate to contact me.

estherschreuderwebsite@gmail.com

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s