Januari aan het Haagse hof in de achttiende eeuw

Nieuwjaarsgeld

In de achttiende eeuw begon bij de familie van Oranje op de meeste paleizen, zoals Het Oude Hof, Paleis het Loo, Het hof in Leeuwarden, voor een groot aantal bedienden, vooral in de laagste categorie, het jaar goed.

Dat kwam omdat er traditioneel altijd op 1 januari Nieuwjaarsgratificaties werden uitgedeeld. Meestal ter waarde van 1 gouden ducaat = 5,5 gulden. Vooral de turfdragers, meiden, hofknechten maar ook boden, tambours en knechten bij hofleveranciers, zoals kledingmaker Lux, kregen deze gift toegestopt.  Enkele hogere bedienden profiteerden hier in mee. Eind jaren tachtig waren dit kassier-kamerdienaar Pieter Ostheim die ook kastelein van het Oude Hof (Paleis Noordeinde) was, kamerdienaar Johannes Cuntz en lakei Tromp. Zij kregen alle drie van stadhouder Willem V een veel hoger bedrag 52,10 gulden net geen 10 ducaten.  Het waren de favorieten van Willem V.

Later werd aan dit lijstje kamerdienaar Willem Frederik Cupido toegevoegd. Hij kreeg in 1795 de helft, maar heeft, mogelijk, gemopperd want nog dezelfde maand werd een aanvullend bedrag van 21 gulden aan hem uitgekeerd. Het grootste deel van de lakeien, lopers en kamerdienaren, waaronder de eerste kamerdienaar Guan Anthony Sideron van Wilhelmina van Pruisen, Willem V’s vrouw, zijn nooit in deze lijst terecht gekomen.

dsc_8085 a 31 inv 417 nieuwjaarsgeld voor cupidon 1795

Januari was daarnaast een goede maand voor de middenstand in relatie tot de familie van Oranje. Zowel op Nieuwjaarsdag als op drie koningen werd er extra veel gekocht bij winkeliers. Kassier-kamerdienaar-kastelein Pieter Ostheim hield het allemaal nauwkeurig bij.

Koopwaar Nieuwjaar en 3 Koningen Koninklijke Verzamelingen (c)
Koopwaar Nieuwjaar en Drie Koningen Koninklijke Verzamelingen (c)

In 1787, als het hof naar Nijmegen is gevlucht voor de Patriotten, blijken nogal wat Italiaanse kooplui de weg naar Willem V te hebben gevonden. Op 1 januari kocht hij onder andere twee pistolen.

This slideshow requires JavaScript.

Koninklijke Verzamelingen (C)

Ook kreeg begin januari muzikant Zingoni zijn jaarlijkse bijdrage. De 60 ducaten moet met 5,5 vermenigvuldigd worden om guldens te krijgen = 330,- gulden. Hij werd bovendien ook nog per concert betaald.

Koninklijke Verzamelingen (c)
Koninklijke Verzamelingen (c)

Kamerheer Van Heiden Reinestein schiet hier enkele bedragen voor, waaronder het bedrag dat Zingoni krijgt voor een concert. Kamerdienaar Johannes Cuntz betaalde hem dit, namens Willem V, later terug.

Koninklijke Verzamelingen (c)
Koninklijke Verzamelingen (c)

Op drie koningen, 6 januari,  werd meestal een bal voor zowel kinderen als volwassenen gegeven. Hiervoor werd eerst een ‘koning getrokken’: degene die de rol van de koning kreeg.

About me:

In 2008 I was guest curator of the exhibition Black is beautiful. Rubens to Dumas. Important advisors: Elizabeth McGrath (Rubens and colleagues, Warburg institute Image of the Black in Western Art collection), Carl Haarnack (slavery in books), Elmer Kolfin (slavery in prints and paintings) en Adi Martis (contemporary art). Gary Schwartz made his research for The Image of the Black in Western Art available to me.

Black beautiful Rubens to Dumas cover
Black beautiful Rubens to Dumas cover

In 2014 my essay ‘Painted Blacks and Radical Imagery in the Netherlands (1900-1940)’ was published in The Image of the Black in Western Art Volume V (I). (ed. David Bindman, Henry Louis Gates jr.)

In 2017 I published a book about the black servants at the Court of the Royal Van Oranje family. More than a thousand documents have been found about their lives. (only in Dutch)

Cupido en Sideron Cover 30-8-2017

All photos on this site are not intended for any commercial purpose. I have tried to trace all the rules and rights of all images. As far as I know, these images can be used in this way. If you ar a copyright holder and would like a piece of your work removed or the creditline changed then please do not hesitate to contact me.

estherschreuderwebsite@gmail.com

3 Comments

  1. Esther,

    Bedankt voor je mooie post.

    Je blijft toch maar weer nieuwe dingen komen.

    De allerbeste wensen voor 2019

    Lieve groet,

    Therese

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s