Escape from Amsterdam: Paleis Noordeinde in Den Haag

Op dezelfde dag dat de Noord-Zuid lijn, in Amsterdam, eindelijk in gebruik genomen wordt dd 21 juli 2018, is er een testdag voor publiek in Paleis Noordeinde in Den Haag.

Sinds een paar jaar krijgt het publiek namelijk de kans om, tijdens de vakantie van de koning en zijn gezin, het werkpaleis te bekijken. Tijdens deze dagen vertellen werknemers van allerlei afdelingen aan het publiek over wat er zoal gebeurt en wat er te zien is.  Het zijn geen museum professionals, hetgeen het veel persoonlijker en ongedwongener maakt.

Omdat dit een uitzonderlijke situatie is – waarvoor routes uitgezet, beschermende tapijten neergelegd, kwetsbare vazen verwijderd en er voor het bezoek tafels worden gedekt – wil men zien hoe de mensenstroom zich gedraagt en is voorafgaande: een testdag. Mensen uit de buurt van het paleis en relaties van de verschillende afdelingen kunnen zich hiervoor aanmelden.

Toevallig deed ik recent onderzoek in het Koninklijk Huis Archief, voor de Cupido nazaten dag en kwam ik zo op de hoogte van deze mogelijkheid. Gezien mijn onderzoek naar Jean Rabo, Willem Frederik Cupido, Juan Anthony Sideron en Hendrik Adrianis, die allemaal in dit paleis werkten en zelfs woonden, meldde ik mij aan. Twee vriendinnen, Fabie en Julika Hulsebos, waren net zo nieuwsgierig en wilden mee.

20180721_122850

Tot mijn grote verrassing mochten we fotograferen, met de restrictie: geen flits of selfiesticks.

Hierbij een impressie van deze testdag:

Allereerste kregen we een informatief boekje mee, samengesteld door S.A. Coene en L. (Laura) Smeets, met een welkomstwoord van Koning Willem Alexander.

‘Het doet me plezier dat op een aantal dagen in de zomer Paleis Noordeinde en de Koninklijke Stallen hun deuren kunnen openen voor belangstellenden als U.’ en ‘Paleis Noordeinde is meer dan een bijzondere werkplek. Het is ook een plek met een markante geschiedenis van bijna 500 jaar. Louise de Coligny, de weduwe van Willem van Oranje, woonde hier. Frederik Hendrik hield hier grote ontvangsten. Koning Willem I nam hier enkele jaren na zijn inhuldiging zijn intrek. Mijn overgrootmoeder Wilhelmina en mijn grootmoeder Juliana werden hier geboren. Mijn moeder nam Paleis Noordeinde in gebruik als werkpaleis’

In het boekje verder de geschiedenis van Paleis Noordeinde, ten tijde van Cupido en Sideron en daarvoor, het Oude Hof genaamd. Het huidige paleis is een ontwerp van Jacob van Campen en onder leiding van Pieter Post, tussen 1640 en 1643, gebouwd. Hierna volgden natuurlijk nog diverse toevoegingen en grote aanpassingen van diverse stadhouders, koningen en koninginnen.

Het is diverse malen geheel leeggehaald en in andere handen gevallen. Zo kwam het na de dood van Amalia van Solms in Pruissische handen. Anna van Hannover, vrouw van Willem IV en dochter van de Engelse koning George II, weet het weer terug te kopen in 1754. Haar zoon Willem V begint aan een grote herinrichting. Hij raakt het weer kwijt als de Franse Revolutionaire legers de Republiek invallen in 1795.

20180721_114526
Stadhouder Willem V

Niet in het boekje, maar in mijn archief over dit paleis:

In 1789 woedt er, een maand na de bestorming van de Bastille in Parijs, het begin van de Franse Revolutie, een grote brand waarbij een groot deel van de bezittingen van de lakeien in rook opgaan. Deze lakeien en de ‘mulat’ (het wordt als zijn beroep vermeld in de financiële overzichten) Hendrik Adrianus wonen dan op de bovenste verdieping van dit paleis. Ze krijgen hun verlies, waaronder schilderijen en andere kostbaarheden, financieel vergoed door het hof.  Hier zijn overzichten van overgebleven. En aan de hand van deze bezittingen kun je opmaken dat er hoog opgeleide lakeien bij zijn in de achttiende eeuw. Mogelijk waren ze, eerder, in financiële problemen gekomen en biedt nu het vak van lakei uitkomst. Veel verdienen ze niet: 120 gulden per jaar. Daar bovenop: kost, waaronder elke dag wijn, en inwoning.

Een Lakei, collectie Rijksmuseum
Een Lakei, naar het leven, van Willem V circa 1767, collectie Rijksmuseum

In 1792 betrekken zijn zoon Willem Frederik (later koning Willem I) en zijn vrouw, en volle nicht, Wilhelmina van Pruisen (II zet ik er bij want vader Willem V was getrouwd met in mijn ogen Wilhelmina van Pruisen I).  In 1792 wordt hier hun zoon, de latere koning Willem II geboren.

In 1795 moet de stadhouder met zijn gezin vluchten voor de Franse Revolutionairen. De kostbaarheden in het Paleis verdwijnen, net als na de dood van Amalia van Solms in 1675. Pas in 1813 komen de Oranjes terug en betrekt koning Willem I wederom Paleis Noordeinde. Er volgen hierna verschillende grote ingrijpende verbouwingen en aanpassingen.

Hoe het er nu uitziet:

Bij binnenkomst in de grote hal zijn deuren, met de titel Tekende Hand die hand tekent (1987) van Marthe Röling niet helemaal zichtbaar, omdat ze open moeten staan voor de doorgang.

Goed zichtbaar is de grote pendule met de Eed van herodes. We krijgen onder andere te horen dat het door de vrouw van Willem II, de Russische prinses Anna Paulowna, uit Rusland is meegenomen.

DSC_4571

Verder te zien in de hal, gang en het trappenhuis. (waar wordt gewezen op grapjes van kunstenaars in gemarmerde pilaren. Er zijn onder andere fietsers in aangebracht)

This slideshow requires JavaScript.

20180721_115301

Eerste zaal beneden: ontvangstkamer achter.

20180721_114305

 

This slideshow requires JavaScript.

De beroemde Indische zaal:

In 1901 werd in Indië als huldeblijk voor het huwelijk van Koningin Wilhelmina en Prins Hendrik deze kamer ontworpen. De bouw en inrichting duurde van 1901 tot 1906. Meer dan duizend Indonesische beeldsnijders hebben aan de motieven, in djatihout, uit de Javaanse hindoe boeddhistische traditie en eigentijdse Javaanse beeldhouwkunst gewerkt.  De lampen zijn gemaakt door Van Kempen in Voorschoten. De stenen beelden zijn kopieën van beelden die destijds in Berlijn stonden maar tijdens WO II verloren zijn gegaan. In de vitrines geschenken van Indische vorsten.

20180721_114755

 

This slideshow requires JavaScript.

De Marot eetzaal

De inrichting is van 1895-1898. De elementen, uit begin negentiende eeuw, naar ontwerp van Bartholomeus Ziesenis (1762-1820) worden dan verwijderd, om terug te kunnen grijpen naar de stijl van de architect Daniel Marot uit de zeventiende eeuw.

Speciaal voor de bezoekers zijn de tafels gedekt.

20180721_115742Boven de deuren musicerende Cupido’s (Putti). 20180721_115809

De Puttikamer en antichambre.

De Puttikamer wordt vrijwel wekelijks, door de Koning en Koningin, gebruikt voor overleg met hun staf (secretarieoverleg). Een van deze stafleden legt uit.

20180721_12002620180721_12003720180721_120053

De Puttikamer en antichambre zijn oorspronkelijk gemaakt, in 1891, voor Koningin Sophie. De antichambre is de plek waar bedienden wachten op opdrachten of gasten op ontvangst. Men leert elkaar hier kennen. In de achttiende eeuw (en waarschijnlijk ook andere eeuwen) ontstaan hier romances.

De antichambre

20180721_120252

 

This slideshow requires JavaScript.

20180721_120303 detail

Met al die spiegels leg je jezelf vaker vast, dan je zou willen.

De grote balzaal

Ten tijde van stadhouder Willem V was Paleis Noordeinde: het feesten en partijen paleis, waarbij bijna altijd gedanst werd (Willem V was dol op dansen). Daarna ging men uitwaaien op het strand van Scheveningen.

This slideshow requires JavaScript.

De zaal wordt nu vooral gebruikt voor ontvangsten en recepties. We krijgen daarom nu  uitleg over het proces van tafeldekken.  Te zien is onder andere het speciaal voor Willem Alexander en Maxima ontworpen servies. MW.

20180721_12043520180721_120606

 

This slideshow requires JavaScript.

Hierna volgt de groene antichambre (oorspronkelijk rood gestoffeerd).

De galerijzaal met vijf portretten ten voeten uit gemaakt tussen 1830 en 1836 door de Belgische kunstenaar Van der Hulst.

20180721_12133220180721_121519

De kleine balzaal of danszaal

De zaal is voorzien van 19e eeuwse ornamenten in de Louis XV stijl (18e eeuw) Geheel in de sfeer waar Sideron en Cupido in gewerkt moeten hebben, maar dan neorococo.  Een medewerker van het secretariaat van de koning en koningin vertelt ons meer.

20180721_12184620180721_12185820180721_121912

Over de ornamenten maar ook over het orkest dat tevoorschijn kan komen als het achterste paneel weggeschoven wordt (hier achter de blauwe bank).

20180721_12193920180721_12203720180721_12204520180721_12212220180721_122140

Er heeft hier in 1948 een flinke brand gewoed, nu is de rookdetector weggewerkt in het stuck (te zien op een van bovenstaande foto’s).

En dan is er de balkonkamer. De kamer wordt regelmatig gebruikt om ambassadeurs te ontvangen en natuurlijk om naar het balkon te gaan, bijvoorbeeld op Prinsjesdag.

Tot slot de afdaling in een ander trappenhuis.

20180721_12244920180721_122612DSC_4572

Tip:

Ik hoorde van een medewerker dat er nog enkele kaartjes zijn voor het bezoek aan de stallen. Te zien zijn onder andere mooie paarden en koetsen. Een aanrader.

https://tickets.paleis-noordeinde.nl/

Of het volgend jaar weer gaat gebeuren is niet bekend.

Gebruikte literatuur: Welkom in Paleis Noordeinde en de Koninklijke Stallen. 2018

Hierna volgt de Grote Kerk / St Jacobs kerk die ook bezocht werd deze dag.

For more information  estherschreuderwebsite@gmail.com  

 

1 Comment

  1. Hoi Esther, wat een mooi en uitgebreid verslag met prachtige interieurfoto’s. Maar als art-nouveau- en boekenliefhebber werd ik vooral getriggerd door die fraaie prachtband (Huldeblijk en zegenwensch van Banda’s ingezeten aan Hare Majesteit Koningin Wilhelmina…), die is vormgegeven in de stijl van de Nieuwe Kunst. Die band is alleen al een bezoek aan het paleis waard!

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s