De kleine Goliath uit Batavia

Ruiterportret van Anna van Hannover, C.P. Maj, 1734 - 1799 kleiner RP-P-1910-2198
Ruiterportret van Anna van Hannover, C.P. Maj, 1734 – 1799, coll. Rijksmuseum Amsterdam

Wat zal er in 1755 door het hoofd van de kleine Goliath uit Batavia zijn gegaan? Hoe was hij in deze situatie beland en hoe heeft hij de reis naar de Republiek en zijn leven aan het hof bij de familie Van Oranje ervaren? Allemaal vragen die, waarschijnlijk, nooit meer beantwoord zullen worden.

Wel te beantwoorden is, hoe en waarom hij naar de Republiek kwam, want er zijn aan diverse krantenberichten en documenten, online en in archieven, over hem terug te vinden:

Op de site van Delpher, met gedigitaliseerde kranten en boeken, wordt hij in verschillende berichten genoemd:
De Leeuwarder Courant
meldde in 1755 : ‘Met de laatste Oostindische retour schepen is alhier gearriveerd een zeker geboren Indiaan, achttien jaar oud en maar twee en een halve voet lang, de welke door den heer gouverneur Generaal Mossel, aan zijn Doorluchtige Hoogheid den Prins Erfstadhouder tot een present gezonden is.’ Uit een bericht in een andere krant valt op te maken dat de tiener ongeveer 80 centimeter lang, ‘welgemaakt van leden’ is en de bijnaam Goliath had gekregen.

Portret van Jacob Mossel, Jacob van der Schley, 1763
Portret van Jacob Mossel, Jacob van der Schley, 1763, coll. Rijksmuseum

Jacob Mossel schreef in de begeleidende brief aan prinses Anna van Hannover, de moeder van de erfstadhouder Willem v en prinses Carolina: ‘tevens aan te bieden het niet noemenswaardige bijgevoegde lijstje. In de hoop of het een of het ander op een gegeven moment zijn doorluchtige hoogheid de heer erfstadhouder zal bevallen en behagen.’ Bovenaan staat: ‘Een Dwerg’, daaronder twee kritjons en twee kastjes vogelnestjes. (deze brief bevindt zich in de Koninklijke Verzamelingen)

Kapitein J. Outjes, van het retourschip ‘De Keukenhof’, kwam de jongen persoonlijk naar  het hof brengen. De Opregte Groninger courant 27-6-1755:

27 6 1755 Opregte Groninger courant Keukenhof Outjes Dwerg n
Delpher: 27 6 1755 Opregte Groninger courant

Waarschijnlijk was de achttienjarige jongen een van de drie meegenomen slaven die op de personenlijst van het schip staan.  (zie database http://bgb.huygens.knaw.nl/bgb/search).

Portret van Anna van Hannover, prinses van Oranje-Nassau, Jacob Houbraken, naar Hendrik Pothoven, 1750, coll. Rijksmuseum
Portret van Anna van Hannover, prinses van Oranje-Nassau, Jacob Houbraken, naar Hendrik Pothoven, 1750, coll. Rijksmuseum

‘Goliath’ werd in de entourage van de Oranjes opgenomen en een jaar later op 4 april in het appartement van Anna van Hannover gedoopt door de Engelse hofprediker, meldde een krant. In het bijzijn van de achtjarige Willem v en dertienjarige Carolina kreeg de negentienjarige jonge man de namen Carel Willem.

Portret van Willem V, prins van Oranje-Nassau, als kind, Pieter Frederik de la Croix, 1755
Portret van Willem V, prins van Oranje-Nassau, als kind, Pieter Frederik de la Croix, 1755. Coll. Rijksmuseum.

Carel Willem Goliath is door hofschilder Johann David Cristian Haag levensgroot geschilderd voor het stadhouderlijk hof. De enige tot nu toe bekende notitie hierover is uit 1763, toen het werk hing tussen schilderijen met de Engelse koninklijke familie, Anna van Hannover was de dochter van de Britse koning George II, en afbeeldingen van exotische dieren uit de dierentuin van Willem V.

http://resources.huygens.knaw.nl/inboedelsoranje
http://resources.huygens.knaw.nl/inboedelsoranje

Helaas is dit werk van Haag (sr) nu verdwenen.

Dat hij is vastgelegd is niet verwonderlijk. Kleine mensen waren een paar decennia eerder een rage geweest in de kunst, getuige de vele afbeeldingen die terug te vinden zijn in de archieven. Er werden complete boekjes (zie Het Dwergentoneel online collectie Rijksmuseum) met typen en individuen over samengesteld.

Portret van de dwerg La Grandeur, Jacques-Philippe Le Bas, 1738
Portret van La Grandeur, Jacques-Philippe Le Bas, 1738. Coll. Rijksmuseum.
Portret van Hans Worrenbergh, Jacob Gole, 1688 - 1696
Portret van Hans Worrenbergh, Jacob Gole, 1688 – 1696. Coll. Rijksmuseum.
Portret van Hans Worrenbergh, Pieter Schenk (I), 1670 - 1713
Portret van Hans Worrenbergh, Pieter Schenk (I), 1670 – 1713. Coll. Rijksmuseum

Carel Willem Goliath is waarschijnlijk voor de dood van Anna van Hannover in 1759, of rond dezelfde tijd overleden, blijkt uit de inventarislijst uit 1760. (zie Inventarissen van de inboedels http://bgb.huygens.knaw.nl/bgb/search)

http://resources.huygens.knaw.nl/inboedelsoranje
http://resources.huygens.knaw.nl/inboedelsoranje

Opmerkelijk is dat de beddenlakens van Goliath zijn ondergebracht bij de beddenlakens van de vorstelijke kinderen. Een verklaring hiervoor kan zijn dat hij bij een van hen in de kamer sliep.

Carel Willem uit Batavia is, met andere mensen uit De Oost en De West in de Republiek, opgenomen in mijn boek over Willem Frederik Cupido en Guan Anthony Sideron.

Cupido en Sideron Cover 30-8-2017
Uitgeverij Balans ISBN 078 94 6000 3508 1

All photos on this site are not intended for any commercial purpose. I have tried to trace all the rules and rights of all images. As far as I know, these images can be used in this way. If you ar a copyright holder and would like a piece of your work removed or the creditline changed then please do not hesitate to contact me.

For more information  estherschreuderwebsite@gmail.com

Met dank aan:

alle logo's

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s