Een verdwenen feesttraditie: Drie koningen

Het is weer bijna drie koningen (6 januari): Een feest dat vroeger, in de Nederlanden, groots werd gevierd. Hieronder twee voorbeelden van de achttiende-eeuwse kunstenaar Cornelis Troost. Mensen gingen verkleed als drie koningen, waaronder soms een zwarte koning, met een draaiende ster langs de deuren.

Driekoningen Troost MauritshuisDriekoningen Troost Teylers museum

Bij de familie Oranje werd het in de achttiende eeuw gevierd met een bal of ander feest. Daarbij werd een driekoningenbrood gegeten waarin een boon verstopt was. Wie de boon had was koning.

Aan het stadhouderlijk hof in Den Haag schreef kamerheer schreef kamerheer S.P.A van Heiden Reinestein op 5 januari 1777 in zijn dagboek:  ‘s Avonds wordt aan het Hof het Driekoningenbrood rondgedeeld. Van der Duijn heeft de boon. Mejuffrouw van Gronsveld is Koningin. Het is niet helemaal duidelijk hoe het feest dat jaar aan het hof gevierd werd.

Anderen jaren was er een bal. In 1791 schreef Wilhelmina van Pruisen dat de koning werd ‘getrokken’ en dat er daarna voor de kinderen een feest werd gegeven. Meestal was dat een bal.

Collectie Koninklijke Verzamelingen
1781 Driekoningen bal. Collectie Koninklijke Verzamelingen

Hofleverancier Sandberg leverde materiaal voor zowel de kleding van de oude Sinterklaas als van de oude koning.

Collectie Koninklijke Verzamelingen
Collectie Koninklijke Verzamelingen

In de beeldende kunst zijn geen of nauwelijks afbeeldingen van Sinterklaas (met of zonder knechten) terug te vinden.

De drie koningen (ook drie Wijzen of Magi) zijn daarentegen, door de eeuwen heen, miljoenen keren verbeeld. Met enige zekerheid kan gezegd worden dat elk museum, met Europese christelijke kunst, meerdere werken op zaal en in depot zal hebben.

Op de tentoonstelling Black is beautiful. Rubens tot Dumas (nu bijna 10 jaar geleden) was  een imposante voorbeeld te zien: De Aanbidding van Maarten de Vos.

Maarten de Vos Aanbidding
Maarten de Vos, Aanbidding van de drie koningen, 1599. Musée des Beaux-Arts de Valenciennes.

Op dit schilderij heeft de zwarte Koning een zeer prominente plek vooraan in beeld gekregen. Door het donkere groen glimmende kuras dat hij draagt lijkt hij bovendien bijna naakt te zijn. Wat betreft vitaliteit en kracht wint hij het van de twee andere Koningen want hij draagt de kleding van krachtige mannen: een Romeins kiezerstenue. Hij is omgeven door een groot gevolg waaronder jonge knechten

VOS pp Man detail

Een Afrikaan afgebeeld als Romeinse keizer is geen zeldzaamheid in de Europese en Nederlandse kunst.

Maarten de Vos was rond 1599 een van de belangrijke Vlaamse schilders en prentontwerpers.  Het schilderij werd besteld door de katholieke parochianen van de Onze Lieve Vrouw van de Weg-kerk (Notre-Dame de la Chaussee) in Valenciennes als nieuwe versiering van het hoogaltaar.

In de catalogus Black is beautiful, Rubens tot Dumas meer over dit werk een andere aanbiddingen met zwarte koningen. Daarin ook literatuur en voetnoten.

All photos on this site are not intended for any commercial purpose. I have tried to trace all the rules and rights of all images. As far as I know, these images can be used in this way. If you ar a copyright holder and would like a piece of your work removed or the creditline changed then please do not hesitate to contact me.

estherschreuderwebsite@gmail.com

alle logo's

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

w

Connecting to %s