Wilfredo Lam, Cobra en AfriCobra

Centre Pompidou Parijs 2015

In 2015 was een mooi gemaakte tentoonstelling over de kunstenaar Wilfredo Lam in Parijs te zien.

DSC_5743

Omdat hij relatief onbekend is in Nederland hieronder een klein overzicht met ook aandacht voor zijn relatie met Cobra.

De Cubaanse – Franse kunstenaar Wilfredo Lam werd op 8 december 1902 in Cuba geboren. Zijn vader was uit Canton in China naar Cuba geëmigreerd, zijn moeder was van Congolees-Spaanse afkomst. De kleine Lam kreeg waarschijnlijk elementen uit de culturen van vier verschillende werelddelen met de paplepel ingegoten. Wilfredo was nummer acht van de kinderen binnen het grote gezin.

DSC_5741

Tijdens zijn studie rechten in Havana ging Lam schilderen. Hij besloot de route van het kunstenaarschap verder te volgen en in 1924 stak hij de oceaan over naar Madrid in Europa om verder te studeren. In de Spaanse hoofdstad Madrid maakten vooral de werken van de oude meesters Bosch en Breughel in het Prado grote indruk op hem. Bij de hedendaagse kunstenaars waren het vooral Matisse en Picasso. Ze lieten allemaal zichtbaar sporen in zijn werk na.

Zoals voor veel kunstenaars in Spanje, kon hij zich in de jaren dertig niet onttrekken aan de Spaanse burgeroorlog. Het vertaalde zich in zijn werk La Guerra Civil. In 1938 vertrok Lam uit Spanje naar Parijs waar Picasso hem opnam in zijn vriendenkring. Bij die vrienden zaten veel surrealisten. De invloed van met name Ernst, Dali, Breton, maar ook anderen gaf Lam een nieuwe richting. DSC_5748

De vriendschappen leidde tot gezamenlijk kunstwerken, iets waarmee de surrealisten al langer aan het experimenteren waren.

Aan bovenstaande werken hebben Wilfredo Lam, André Breton, Victor Brauner, Oscar Monínguez, Max Ernst, Jacques Hérold, Jacqueline Lamba en André Masson gezamenlijk gewerkt. Het samen kunstwerken maken zou later een belangrijkste kernen van de internationale Cobra beweging worden.

In 1941 vertrokken grote groepen kunstenaars waaronder Lam uit het door de Duitsers bezette Parijs naar de andere kant van de oceaan. Een deel van hen ging naar Amerika, Lam naar Mexico en daarna naar Cuba. In Cuba schilderde hij zijn nu wereldberoemde La Jungla.

DSC_5775

Daarnaast raakte hij ook geïnspireerd door het abstract expressionisme dat net de kop had opgestoken in Amerika.

DSC_5786

Na de Tweede Wereld reisde hij veel op en neer naar Parijs, waar hij bevriend raakte met Asger Jorn. Via Jorn leer de Lam de andere leden van Cobra. Ze bleken zijn werk te bewonderen en werden waarschijnlijk ook aangetrokken door zijn internationale achtergrond en connecties. Lam lijkt, in hun ogen, het ‘primitieve’,  etnografische, surreële, en experimentele in zich te verenigen. Iets wat een aantal kunstenaars van Cobra ook nastreefde.

De leden van Cobra wilden hem, volgens Willemijn Stokvis, actief betrekken bij hun groep en probeerden hem een aantal keer uit te nodigen voor tentoonstellingen, waaronder die in Amsterdam in 1949 in het Stedelijk Museum. Het zou uiteindelijk op de in Luik lukken. Hij kreeg in een hele zaal. Bovendien werkte Lam mee aan laatste het Cobra magazine nr 10, als de Amerikaanse redacteur. De Cobragroep wilde graag zo internationaal mogelijk opereren en met Lam een imago opbouwen. Dat was ook een van de redenen waarom de Japans- Amerikaanse Shinkichi Tajiri aangemerkt werd als hun Amerikaanse groepslid.

DSC_5820

Het 10e nummer van het Cobra Magazine was het nummer waarin Cobra ten grave werd gedragen. Maar de kunstenaars bleven hierna met elkaar samenwerken en kunst maken. Jorn en Lam zouden zich later in het dorpje Albisola vestigen. De nauwe contacten met Jorn zijn terug te zien in de tentoonstelling in Parijs. Er lagen talloze foto’s op de tentoonstelling in Parijs waar ze samen op staan.

Lam zou later door de Amerikaanse beweging in Chicago AfriCobra (African Commune of Bad Relevant Artists) een afsplitsing van Cobra (Coalition Of Black Revolutionary Artists), als voorloper worden aangemerkt van de trans-Afrikaanse kunst.

De tentoonstelling onder leiding van Catherine David over Wilfredo Lam was tot 15 februari 2016 in Cenbre Pompidou in Parijs te zien.

20151218_104820

https://www.centrepompidou.fr/cpv/resource/cbyd4kE/rbydeKb

Gebruikte literatuur:

Website Wilfredo Lam http://www.wifredolam.net/

Esther Schreuder, Cobra aan de gracht, Samsara 2013

Jean-Clarence Lambert, Cobra, Mercatorfonds 1983

Afrika Remix, Zeitgenössische Kunst Eines Kontinents, Museum Kunst Palast 2004

Willemijn Stokvis, Cobra, de weg naar spontaniteit, 2001

About me

In 2008 I was guest curator of the exhibition Black is beautiful. Rubens to Dumas. Important advisors: Elizabeth McGrath (Rubens and colleagues, Warburg institute Image of the Black in Western Art collection), Carl Haarnack (slavery in books), Elmer Kolfin (slavery in prints and paintings) en Adi Martis (contemporary art). Gary Schwartz made his research for The Image of the Black in Western Art available to me.

Black beautiful Rubens to Dumas cover
Black beautiful Rubens to Dumas cover

In 2014 my essay ‘Painted Blacks and Radical Imagery in the Netherlands (1900-1940)’ was published in The Image of the Black in Western Art Volume V (I). (ed. David Bindman, Henry Louis Gates jr.)

In 2017 I published a book about the black servants at the Court of the Royal Van Oranje family. More than a thousand documents have been found about their lives. (only in Dutch)

Cupido en Sideron Cover 30-8-2017

All photos on this site are not intended for any commercial purpose. I have tried to trace all the rules and rights of all images. As far as I know, these images can be used in this way. If you ar a copyright holder and would like a piece of your work removed or the creditline changed then please do not hesitate to contact me.

estherschreuderwebsite@gmail.com

3 Comments

  1. Dank voor dit artikel, ik ken zijn werk idd via cobra(verzamelaars) helaas mondjes maat, Eenkeer schrijf je 17xx ipv 19xx id tekst Had nog een schilderij met zwarte dame gespot in galleria borghese Rome onlangs want ik was bij de opening van Cobra

    Verstuurd vanaf mijn

    > Op 20 dec. 2015 om 11:40 heeft Esther Schreuder het volgende geschreven: > > >

  2. Dag Esther, Mooi te lezen. ik ben al lang een fan van W. Lam. In de jaren 80 was er een tentoonstelling van hem in Parijs (woonde ik) en schreef een artikel over hem. Heel bijzonder werk. In Havanna zag ik het Lam museum dat net was opgezet. Hartelijke groeten, Lucia ________________________________

Leave a Reply to esther schreuder Cancel reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s