• Wange van Bali: in slavernij geboren in de Oost en later bediende in Nederland

Portret van Richard de bediende van de kunstenaar, Ernst Willem Jan Bagelaar, 1798 - 1837 RP-P-BI-245

Wange Hendrik Richard van Bali, door  kunstenaar Ernst Willem Jan Bagelaar,collectie Rijksmuseum

Voor het onderzoek dat ik op het moment aan het doen ben, doorzoek ik museum collecties en schuim ik het internet af op afbeeldingen van donkere mensen in de achttiende eeuw in de Republiek der Nederlanden. Zo kwam ik in de collectie van het Rijksmuseum langs bovenstaand portret gemaakt door Ernst Willem Jan Bagelaar. Het is van iets later, maar ook uitermate interessant. Niet alleen omdat het een mooi portret is, maar vooral omdat de geportretteerde een naam heeft: ‘Wange Hendrik Richard van Bali, de bediende van de kunstenaar Ernst Willem Jan Bagelaar.’ Portretten van donkere mensen, of van bedienden, met een naam zijn zeldzaam.

Verder zoekend bleek dat er meer informatie over deze man te vinden is. Ron Siteur een nakomeling van de geportretteerde deed in 2003 onderzoek naar deze voorvader en publiceerde het op interenet in 2009, met aanvullingen.

En Reggie Baay heeft in Daar werd wat gruwelijks verricht (2015), zelfs een heel hoofdstukje aan Wange gewijd. Want Wange blijkt een manuscript te hebben nagelaten over zijn leven als slaaf in Indië. Zijn familie heeft dit zorgvuldig bewaard.

Een korte samenvatting van de gegevens in Daar werd wat gruwelijks verricht:

Wange Hendrik Richard van Bali wordt in het dorp Leeot op het eiland Flores in de Indische archipel geboren rond 1798. Hij krijgt de naam Nai en is een van de kinderen van een slavin en een landbouwer.  Zijn moeder sterft kort na zijn geboorte en hij wordt de eerste jaren opgevoed door zijn oma, de moeder van zijn vader. Zijn vader en broers zetten hem af en toe aan het werk. Tot de slavenhouder de drie kinderen aan verschillende eigenaren verkoopt. Wange, was waarschijnlijk ongeveer vijf. Zijn nieuwe eigenaar laat hem simpele klusjes doen. Na drie jaar is hij interessanter koopwaar geworden en wordt hij een aantal keer, waarschijnlijk met winst, doorverkocht.

Als hij ongeveer negen jaar oud is, ziet hij voor het eerst een blanke: een Hollander. Hij is bang voor hem. Er volgt een vreselijke tocht met andere slaven in een boot richting Soerabaja. In 1807 wordt hij daar op een slavenmarkt verkocht aan kolonel Carel von Franquemont.die hem al vrij snel doorverkoopt aan scheepskapitein Smits, die hem weer een maand later in 1808 doorverkoopt aan de Nederlandse zeeofficier Jan Hendrik Bagelaar.

Twee jaar later vertrekt Wange met deze eigenaar naar Europa. Hij gaat daar in dienst bij Anne Suzanne Bagelaar, de zus van Jan Hendrik Bagelaar, en haar man Van der Chijs in Delft.

Anna Suzanna Bagelaar Ernst Willem Jan Bagelaar, RP-P-BI-236

Anna Suzanna Chijs Bagelaar door Ernst Willem Jan Bagelaar, collectie Rijksmuseum

Waarschijnlijk heeft hij daar leren lezen en schrijven. In 1818 wordt hij gedoopt en tien jaar later trouwt hij met de vijfentwintigjarige dienstmeid Rosella Jacoba van Dort waarmee hij vijf kinderen krijgt.

In Nederland krijgt Wange een voet aan de grond en kan hij een redelijk normaal en vrij leven leiden.

Portret van Richard de bediende van de kunstenaar, Ernst Willem Jan Bagelaar, 1798 - 1837 RP-P-BI-245

Ernst Willem Jan Bagelaar 1775-1837, de broer van Jan Hendrik,  leerde Wange bij zijn familie kennen en heeft hem vastgelegd in dit bijzondere portret. Mogelijk kreeg hij de opdracht van Wange zelf.

Portretbuste van Ernst Willem Jan Bagelaar, Ernst Willem Jan Bagelaar, Jan Willem Pieneman, 1798 - 1837 RP-P-BI-224

Ernst Willem Jan Bagelaar, door hemzelf en Jan Willem Pieneman, collectie Rijksmuseum

Er is meer over Wange te lezen in Daar werd wat gruwelijks verricht: slavernij in Nederlands-Indië van Reggie Baay 2015.

Siteur wil, volgens Reggie Baay, een boek schrijven over deze voorouder van hem. De site

http://www.wangevanbali.nl/wp-content/uploads/2014/02/Wange-van-Bali.pdf

Esther Schreuder

contact estherschreuderwebsite@gmail.com

2 comments
  1. Ineke Mok | Cultuursporen.nl said:

    Mooi verhaal of liever gezegd, mooie vondst, Esther!

    Groet, Ineke Mok

    PS. Een keertje afspreken, in november?

    • Ha Ineke. Het is niet echt een vondst, in mijn ogen, meer een samenvatting van andermans werk met afbeeldingen van de mensen zelf. Het portret van Wange is opvallend mooi vind ik. Er staat meer over hem in het boek van Baay In november afspreken is goed. Wel na 6 november.

%d bloggers like this: