• De zwarte koning in massaproductie

013 CC Aanbidding drieluik BMH s00177_01
Anoniem
Aanbidding van de Koningen, drieluik
eerste kwart 16de eeuw Zuidelijke Nederlanden (Antwerpen?)
Olieverf op paneel, midden 88 x 56,5, zijkanten 91 x 25 cm
Museum Catharijneconvent, Utrecht, BMH s00177

Op dit vroeg-zestiende-eeuwse drieluik zien we een uiterst rijk uitgedoste Zwarte Koning naar Maria en haar kind snellen om zijn cadeau te gaan geven. Hij licht het deksel alvast even op om haar te laten ruiken of kijken. Mogelijk geeft hij hier wierook. De Ethiopische Koning is in zwierig koninklijk rood gekleed. Op zijn hoofd heeft hij een prachtige rode tulband met gouden kroon. Alles straalt rijkdom en kracht uit.

013 CC Aanbidding drieluik detail 1

Zijn gezicht ziet er opvallend natuurlijk uit en lijkt enigszins ‘naar het leven’ te zijn geschilderd. Aan Maria heeft de kunstenaar veel minder aandacht besteed, ze is vrij schematisch weergegeven en zit er eigenlijk een beetje sip bij.

013 CC Aanbidding drieluik detail 3

De kleding van de Zwarte Koningen verschilt per periode en per kunstenaar. Ze kunnen oosters (Moors) gekleed zijn, maar ook Europees, als een Romein of in extravagante fantasiekleding. Deze Zwarte Koning draagt, wat vaker te zien is bij zwarte mannen in de westerse kunst, een oorbel. Dat kan een simpele parel of gouden ring zijn, zoals hier, maar hij kan ook de meest fantastische constructies hebben.

Een paar voorbeelden:

Bosch Aanbidding Metropolitan NY

Jeroen Bosch Aanbidding Metropolitan NY

De aanbidding der koningen, atelier van Jacob Cornelisz. van Oostsanen, ca. 1510 - ca. 1515 SK-A-3324 collectie Rijksmuseum

De aanbidding der koningen, atelier van Jacob Cornelisz. van Oostsanen, ca. 1510 – ca. collectie Rijksmuseum detail

De aanbidding van de drie koningen, Jacob Cornelisz. van Oostsanen, 1517 SK-A-4706 collectie Rijksmuseum detail

De aanbidding van de drie koningen, Jacob Cornelisz. van Oostsanen, 1517  collectie Rijksmuseum detail

Drieluik met de aanbidding der koningen middenpaneel en binnenzijde vleugels  toegeschreven aan Meester van Alkmaar, ca. 1500 - ca. 1504SK-C-1364 collectie Rijksmuseum detail

Drieluik met de aanbidding der koningen middenpaneel en binnenzijde vleugels toegeschreven aan Meester van Alkmaar, ca. 1500 – ca. 1504 collectie Rijksmuseum detail

Bovenstaand werk, uit het Catharijneconvent in Utrecht,  is waarschijnlijk in massaproductie gemaakt. In en rond Antwerpen was in het begin van de zestiende eeuw een ware ‘Driekoningenindustrie’ ontstaan. Tal van ateliers vervaardigden de Aanbidding met veel aandacht voor rijk uitgedoste Koningen.

Zij waren symbool geworden van welvarende handel.

Esther Schreuder in de catalogus : Black is beautiful, Rubens tot Dumas (2008).

All photos on this site are not intended for any commercial purpose. I have tried to trace all the rules and rights of all images. As far as I know, these images can be used in this way. If you ar a copyright holder and would like a piece of your work removed or the creditline changed then please do not hesitate to contact me.

For more information, please feel free to contact me   estherschreuderwebsite@gmail.com

Research has been made possible thanks to a contribution of de Mondriaan foundation, AFK and VSB fonds.

Comments are closed.

%d bloggers like this: