• Slapstick en beeldende kunst

 

Buster Keaton Camerman

Buster Keaton Camerman

Slapstick werd in de jaren twintig en dertig immens populair, ook onder kunstenaars.

Buster Keaton

Buster Keaton

Filmers en acteurs als Charlie Chaplin en Buster Keaton kregen een sterrenstatus en hebben een onuitwisbare invloed uitgeoefend. De filmkomieken waren de Ionesco’s en Kafka’s van het witte doek. Vooral de dadakunstenaars hielden, vanwege de absurdistische humor, van de slapstick. Maar ook de Nieuw Zakelijken en populisten verwerken elementen in hun schilderijen en tekeningen.

Harmen Meurs was een van hen.

De kleine man in zijn alledaagse doen is al vanaf de jaren tien een geliefd onderwerp in het werk van Meurs. In navolging van Van Gogh en andere negentiende -eeuwers was hij gefascineerd door de arbeider, de visser of de gewone burger. Soms wilde hij de misère vastleggen, maar meestal waren het gewone taferelen vanuit een nieuw perspectief bekeken.

Deze interesse voor het menselijke element en de gewone man deelde Meurs met tijdgenoten zoals Johan van Hell. Een mooi voorbeeld van hem hangt in het Stedelijk Museum van Amsterdam en daarop is meteen de invloed van de slapstick te zien. Hij lijkt The Kid van Chaplin te citeren.

the kid Charlie Chaplin

the kid Charlie Chaplin

Johan van Hell coll SMA

Johan van Hell, De zingende zaag, coll SMA

Ironie en lachen mag ook bij Meurs.

Treinovergang 1929 Harmen MeursEen mooi voorbeeld is Spoorwegovergang (1929 ). Op het schilderij staat een groep van vijf mensen: waarschijnlijk een familie, met neutrale maskerachtige gezichten en met koffers in de handen te wachten bij signalen van een spoorwegovergang. Ze lijken vanuit het hoge perspectief van de trein te zijn geschilderd. Achteraan staat, met een uitgestreken gezicht en een strooien hoedje op, een jonge man te roken. Ze wachten, er is geen beweging en geen interactie tussen de leden onderling.

De spoorwegovergang schijnt een simpel gegeven in een neutrale setting. Toch moet je er als toeschouwer een beetje om lachen. De regels van het normale worden bijna overal doorbroken. Zo lijkt bijvoorbeeld de jonge man met het hoedje op Buster Keaton: de komiek die nooit lachte. Juist de ernst waarmee mensen in hun al dan niet dagelijkse zaken opgaan is een bron van vermaak in de slapstick

Buster Keaton generalActChaplinModernTimes

In Keatons films komen bijzonder veel treinen voor. Net als Charlie Chaplin vocht hij met de voortrazende vooruitgang, waardoor hij zelf ook machinaal gedrag ging vertonen.

In Spoorwegovergang is dit element van de onhandigheid met de nieuwe tijd verwerkt. Maar op het schilderij is het moment stilgezet. Deze mensen blijven eeuwig wachten tot de trein voorbij is.

Een ander schilderij waarop eeuwig gewacht wordt is: Jonge vrouw met portretjes of Frau mit Nadelkissen (1929).

Harmen Meurs, collectie Museum Arnhem

Harmen Meurs, collectie Museum Arnhem

Op het werk lijkt de vrouw van lichte zeden zich in haar afwachtende rol te berusten en zich misschien zelfs wel te amuseren. De vrouw poseert zwoel met afzakkende kledingbandjes. Haar gezicht is maskerachtig gestileerd en heeft rode konen. Haar armen zijn buiten proportie groot en omsluiten een lege ruimte. Achter haar is een streepjesbehang waarop twee portretjes en een speldenkussen, in de vorm van een hart, hangen. Ze zit monumentaal in beeld. De portretjes zouden haar ouders kunnen voorstellen die niet weten wat hun dochter doet. Het hart, waar de spelden in gestoken kunnen worden, heeft ontegenzeglijk een erotische betekenis.

Alexander Kanoldt

Alexander Kanoldt

Mogelijk heeft een schilderij van Alexander Kanoldt als aanleiding gediend voor Meurs’werk. Maar waar bij Kanoldt de vrouw kil en grimmig is, is bij Meurs de uitstraling en kleursetting warm en speels. Meurs speelde in dit werk, zoals ook Picasso en Herbin deden, met het fenomeen van de plastische figuur op de voorgrond tegen een platte achtergrond.

Meurs, die lid was van de kunstenaarsvereniging De Onafhankelijken, opende dat jaar de, mede door hem samengetelde, tentoonstelling over de Neue Sachlichkeit in het Stedelijk Museum van Amsterdam. In zijn speech vergeleek hij de Onafhankelijken met een vrouw die een verleden heeft. Zij hadden gemeen dat zij eerst werden bespot, dan in stilte benijd, vervolgens begon men belang in hen te stellen en ten slotte werden ze overal binnengehaald. Jonge vrouw met portretjes, een vrouw met een verleden, van Meurs hing op die tentoonstelling in Amsterdam.

 DSC_3421 detail

Een hedendaagse kunstenaar die in zijn carrière een letterlijke ode aan Buster Keaton bracht en ook aan wachten op het onbekende is natuurlijk Steve McQueen met zijn prachtige Deadpan.  Maar hij deed dit met film, niet in een bevroren beeld. Hij hoeft niet eeuwig te wachten.

McQueen Deadpan

McQueen Deadpan

All photos on this site are not intended for any commercial purpose. I have tried to trace all the rules and rights of all images. As far as I know, these images can be used in this way. If you ar a copyright holder and would like a piece of your work removed or the creditline changed then please do not hesitate to contact me.

For more information, please feel free to contact me   estherschreuderwebsite@gmail.com

1 comment
  1. Mirjam Westen said:

    Wat weer een geweldige new post Esther!!!! (en ook nog veel dank voor je post over esiri’s last weekend)
    Ik zal hem doorsturen naar ype koopmans,
    Hartelijke groet mirjam

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: