• ‘De schreeuw’ van Karel Appel aan de muur

The body breaks apart

DSC_3079 Voordat er misverstanden ontstaan: De schreeuw van Appel is een titel die bij mij boven kwam, toen ik het werk weer aan de muur zag hangen. De echte titel is: Door een DAAD aan het daglicht getreden om zijn schoonheid te tonen.

Zoals ik al eerder schreef (zie posts hiervoor) gaat het om een schilderij dat in 1961 in Kasteel Groeneveld tot stand kwam tijdens de opnamen van De werkelijkheid van Karel Appel, een film van Jan Vrijman. Vrijman won er een Gouden Beer mee in Berlijn. Door ‘de mond’ van dit doek werden de essentiële opnamen gemaakt voor de film: Appel valt het doek aan, en hiermee de kijker. En zo wordt hiermee de essentie van Appels methode (volgens Jan Vrijman) in beeld gebracht.

Appels meest karakteristieke schilderijen na 1954 zijn extreem ongeremd expressionistisch met opvallende kleuren en een agressieve verfstreek. De verflagen kunnen heel fijn en extreem dik zijn. Op het eerste gezicht lijken veel schilderijen abstract, maar meestal zijn er maskers, mensengezichten of dierlijke figuren in te ontdekken. Daarbij zijn geweld, angst en woede belangrijke terugkerende elementen. De schilderijen zijn een vertaling van wat hem op dat moment bezig houdt. De daad is daarbij centraal, niet theoretiseren van te voren maar aan het werk gaan en dan zien.

Uit het materiaal komt ‘de emotionele schoonheid naar voren’.

De daad op zich, is inspiratie.

Deze fase werd nog verder verdiept na Appels eerste bezoek aan New York in 1957. Hij raakte er zeer onder de indruk van de stad, de kunst en de muziekscene. Hij ging de jazz artiesten, die hij al jaren bewonderde, portretteren en zijn werk veranderde naar meer jazzy onaf.

De beroemde filosoof Jean-Francois Lyotard heeft Karel Appels ‘methode’ beschreven in zijn boek over Appel: Hij schrijft onder andere:

‘The body trained to deal with worries and with itself falls apart. A contradictory body rises from it, a will to see shows itself what can only be seen at night. Who sees then? Through the sacrificed body Black sees itself red, it listens to its vibrating tones, which the day never hears. The magnetic hand and shoulder hastily throws illuminations on the canvas. At this instant of gesture, the unknown storms, and the body breaks apart.’

In: Jean-Francois Lyotard, Karel Appel A Gesture of Colour

Mooi samengevat, vind ik.

Het lijkt wel voor Door een DAAD aan het daglicht getreden om zijn schoonheid te tonen, geschreven.

Appel was in 1961 op het hoogtepunt van zijn carrière toen De werkelijkheid van Karel Appel, werd opgenomen. Hij werd inmiddels vertegenwoordigd in New York door Martha Jackson die ook het werk van Christo, Jim Dine, Sam Francis, Antoni Tàpies, Willem de Kooning en Claes Oldenburg toonde. En hij had een jaar eerder de prestigieuze Guggenheim prijs gewonnen met zijn schilderij Vrouw met vogel.

Kortom hij was doorgebroken in de USA, verkocht goed en was internationaal een gevierd kunstenaar.

De kunstwerken uit die periode staan momenteel weer enorm in de aandacht. Zowel in tentoonstellingen (zie bijvoorbeeld A bigger splash in Tate Modern http://www.tate.org.uk/whats-on/tate-modern/exhibition/bigger-splash-painting-after-performance) als op de kunstmarkt.

Een mooi moment om DAAD ook onder de aandacht te brengen. Want de afgelopen 53 jaar is het maar af en toe te zien geweest.

En er is nog een extra reden want deze week was het zover: De bruikleen bij het Cobramuseum liep af en het schilderij verhuisde weer naar een muur in een privé huis.

Het vervoer en het ophangen is altijd leuk om mee te maken. De puzzel van plek, formaat, hoogte, zwaarte etc wordt door twee vakmannen van Kortmann en drie dames (één van de eigenaren, Cobramuseum curator Astrid Wassenberg en ondergetekende) in goed overleg opgelost. Hieronder een beeldverslag

. DSC_3036 DSC_3071 DSC_3077

 Wallpower!

Contact estherschreuderwebsite@gmail.com

Zie voor meer over het werk post: Door een DAAD aan het daglicht getreden.

Comments are closed.

%d bloggers like this: