Jacqueline de Jong

Zouden ze het weten?

explosion1
Jacqueline de Jong Explosion

In 2014 ging in de Appel in Amsterdam de afstudeertentoonstelling open van de nieuwe lichting curatoren. Deze opleiding leverde curatoren af die over het algemeen daarna met veel succes mee gaan draaien in het hedendaagse kunst circuit. Ze hebben het jargon geleerd en het juiste adressen boekje kunnen samenstellen tijdens de opleiding. Uitermate belangrijk in de kunstwereld.  De eindtentoonstelling van deze lichting heette:

Father, Can’t You See I’m Burning. Een suggestie van feiten. Een weifelachtige verklaring over de principes van volgzaamheid.

Hun kapstok was de tentoonstelling de situationisten in het Stedelijk Museum van Amsterdam (een groep kunstenaars en schrijvers in wisselende samenstelling in de jaren vijftig en zestig) die niet doorging. De rede hiervoor was dat museumdirecteur Willem Sandberg financiële en brandveiligheidsproblemen voorzag en hier eerst oplossingen voor wilde vinden. De situationisten (o.a. Asger Jorn, Guy Debord) trokken zich hierna terug.

De Appel tentoonstellingsbrochure uit 2014 van de curatoren Renata Cervetto, Kris Dittel, Lara Khaldi, Emma Panza, Aneta Rostkowska, Kate Strain: We bevinden ons in een keuken met kant-en-klare radicale recepten voor Molotovcocktails, met ingrediënten als de ideologie van de avant-garde, institutionele kritiek en kunst als propaganda. We dragen deze nalatenschap met ons mee, we imiteren het, we zijn ongehoorzaam, we rebelleren en komen uiteindelijk tot stilstand, opgebrand. Want dat is wat we hebben geleerd van onze betuttelende voorvaders en andere modern sleutelfiguren, die zijn blijven hangen in de schaduw van een misleidend radicalisme. We willen niet stranden door aan verwachtingen en bestaande kaders te moeten voldoen. We zijn ons bewust van de noodzaak door te gaan met het gewicht te blijven dragen , maar zijn niet van plan ons te laten verankeren door deze nalatenschap. We dragen de lucifers liever losjes in onze schorten koken met een onbevangen intuïtie.

Hierna volgt een lange uiteenzetting van over met welk ‘Vuur” zij koken. Ze besluiten met de zin: Een vuur dat geen oplossingen, maar mogelijkheden biedt.

DSC_2145

De tentoonstelling opent met een werk van Roberas Narkus Turbulence 3. Op een vuurtje staat inkvisinkt te pruttelen. Op de achtergrond is een werk van Katarin Zdjelar te zien Schoum. Het wereldberoemde lied van Tears for Fears ‘Shout’ (1984) klinkt door de ruimte. In de brochure staat bij dit werk

Misschien is onze positie als curator verwant aan die van tweederangs muzikanten. Ze behoren niet tot een generatie rebellen en de daaraan verbonden taal en autoriteit, maar maken met hun eigen vals gezongen en uitzinnige liederen de leegte van institutionele structuren zichtbaar. Is dat hun doel, hun brandend vuur? De leegte van institutionele structuren zichtbaar maken?

DSC_2150 DSC_2151 DSC_2152         DSC_2149 detail

Michael Portnoy (Relationel Stalinist) Roaster 2014 met kunstenaar Rán Flygenring

Zouden ze weten dat tegelijk met hun tentoonstelling in 2014, op een paar steenworpen (Amsterdamse Jordaan) een van de oorspronkelijke situationisten net een solo tentoonstelling werd geopend? Het gaat om Jacqueline de Jong, een vrouw, dus geen vader die aangesproken wordt door de curatoren, maar een ‘moeder’.

Jacqueline De Jong 5

Jacqueline de Jong werkte destijds bij Willem Sandberg toen de gesprekken gevoerd werden over de Situationisten tentoonstelling. Ze had in die zelfde tijd een lange relatie met Asger Jorn, en heeft in haar eentje The Situationist Times uitgeven (zie hiervoor de site van het SMA).

de-jong

http://artzines.de/?p=2710

Jacqueline de Jong was een van de weinige vrouwen in de beweging, waar de jonge Appelcuratoren hun tentoonstelling op baseren. En ze had bovendien een belangrijke rol, Guy Debord (het Situationisten opperhoofd) benoemde haar tot de afdeling Nederland, nadat andere Nederlanders eruit waren gestapt of gegooid. Dat haar rol in deze beweging belangrijk was blijkt nog meer uit het feit dat Yale University haar archief over de situationisten zo belangrijk vond dat zij  het kochten.

In Nederland is Jacqueline de Jong relatief onbekend omdat ze de afgelopen 50 jaar vooral in het buitenland exposeerde en woonde.. Haar werk is verspreid over de wereld en ze wordt voortdurend uitgenodigd om te komen spreken over die roerige tijd van de Situationisten.  Af en toe is ze ook in Nederland te zien. Zoals op in  mei 2014.  De titel was: WAR – The imminent conflict (again) bij Suzanne Biederberg Gallery in Amsterdam .

DSC_2127DSC_2106 DSC_2111 DSC_2128Het onderwerp van haar tentoonstelling was gasoorlog. het is op dit moment weer op vele manieren in de actualiteit. Het wordt  nog steeds gebruikt in de burgeroorlog in Syrië. In Europa werd in 2014 het begin van WO I, honderd jaar geleden, herdacht, waarin voor het eerst op grote schaal met gifgas werd gevochten.

 DSC_2120

Bij deze tentoonstelling waren geen uitvoerige teksten te vinden, alleen een Unesco verslag over het gebruik van gifgas.

DSC_2103 DSC_2116 DSC_2117 DSC_2139Het onderwerp oorlog is al eerder in een serie door De Jong verbeeld: de golfoorlog van 1991.

Jacqueline de Jong: Explosion 2
Jacqueline de Jong: Explosion 2

Geweld (moord, zelfmoord, dodelijke ongelukken) is, naast erotiek, een belangrijke rode draad in haar werk. Daarbij weet ze op een of andere manier toch een zekere “lichtheid” in de dodelijke ernst van haar onderwerpen te bewaren. Haar werken zijn eerder bizar, of tragikomisch dan gruwelijk. Altijd met een merkwaardig perspectief.

Ze reageert in haar werken vaak op de actualiteit van het heden, het nu. Maar het overstijgt het nu. Zoals de werken van Otto Dix, die de eerste Wereldoorlog meemaakte, hun kracht in het heden nog niet hebben verloren.

'Stormtroops_Advancing_Under_Gas',_etching_and_aquatint_by_Otto_Dix,_1924
Stormtroopers Advancing Under Gas, etching and aquatint by Otto Dix, 1924

Jacqueline de Jong (1939) is zelf een oorlogskind. Haar moeder vluchtte met haar naar Zwitserland om aan de nazi’s te ontkomen. Zij en haar moeder waren joods. De kans dat gas een einde aan hun leven zou maken was groot, maar dat wisten ze waarschijnlijk toen nog niet. Dat besef kwam pas later.

Haar ouders (Hans en Alice de Jong) gingen na de oorlog hedendaagse kunst verzamelen. Jacqueline groeide hierdoor op met onder andere Jackson Pollock, Diego Rivera, Wilfredo Lam, De Kooning en Karel Appel aan de muur. Deze macho kanonnen weerhielden haar er niet van toch ook kunstenaar te worden. Ze ging naar Parijs, leerde Asger Jorn kennen, hij introduceerde haar bij de gevestigde kunstenaars van dat moment. Ze was zelf een generatie jonger en voelde zich meer verwant aan de aanstormende kunstenaars zoals de Gruppe Spur die zich later  zou aansluiten bij de Situationisten.

In 1968 stond De Jong midden in de brandhaarden van de studenten opstand in Parijs. Vurig vocht ze mee in een poging de oude instituten omver te werpen. Alles behalve de volgzaamheid, waar de curatoren, allemaal vrouwen?,  van de Appel naar verwijzen.

Misschien is het een idee voor nieuwe curatoren bij De Appel om Jacqueline de Jong uit te nodigen voor een lezing. Dan kunnen ze hun vuur, en misschien ook urgentie, vergelijken.

  • Nagekomen bericht:, na een telefoongesprek met Jacqueline de Jong:  de curatoren zijn met Jacqueline de Jong gaan praten toen de tentoonstelling al helemaal klaar was. Wat haar opviel, tijdens dit gesprek: In die tentoonstelling is niets te zien van kunstenaars die bij de situationisten hebben gehoord. De reden die zij gaven was dat er alleen maar jonge kunstenaars te zien zouden zijn in de Appel.
  • Maar………er hangt wel een werk van Marinus Boezem (1934)? Hij is vijf jaar ouder dan Jacqueline de Jong en heeft niets met de situationisten te maken.

DSC_2144

estherschreuderwebsite@gmail.com

All photos on this site are not intended for any commercial purpose. I have tried to trace all the rules and rights of all images. As far as I know, these images can be used in this way. If you ar a copyright holder and would like a piece of your work removed or the creditline changed then please do not hesitate to contact me.

 

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s