• Eenzaam van Harmen Meurs (2). Een politiek werk?

Eenzaam 1936, Harmen Meurs coll Museum Arnhem

Eenzaam 1936, Harmen Meurs collectie Museum Arnhem

Naast schilderijen met een politieke en sociale thematiek is Harmen Meurs altijd naakten, landschappen en andere ‘gewone’ onderwerpen blijven schilderen. Één naakt met de titel Eenzaam zou zowel in de politieke, sociale als ‘gewone’ categorieën kunnen thuishoren.

Het onderwerp Eenzaamheid was al langer bij tijdgenoten van Meurs een belangrijk onderwerp. De Chirico verbeeldde de eenzaamheid door mensen geïsoleerd in ‘unheimische’ landschappen te schilderen. Sironi volgde dit thema en kwam in de jaren 1925 1926 met zijn Solitudine-Malinchonia, waarop een halfnaakte vrouw is weergegeven die ineengezakt voor zich uit staart. Meurs zal deze werken  zeker gekend hebben en in gedachte gehad hebben bij zijn schilderij.

Sironi solitudine

Sironi Solitudine

Maar er is meer aan de hand met het schilderij van Meurs.

De eenzaamheid wordt bij Meurs vertolkt door een ingezakte mollige naakte vrouw met het hoofd naar beneden gebogen en haar benen gespreid. Ze lijkt al haar gevoel voor decorum te zijn vergeten. Met haar linkerhand houdt ze zich vast aan de rand van de stoel, alsof ze kan vallen.

Ingehouden woede, gedwongen berusting en machteloosheid zou je als toeschouwer uit deze houding kunnen lezen. De eenzaamheid in dit werk is van twintigste-eeuwse existentiële aard, niet romantisch, maar echte concrete banale eenzaamheid.

Het lichaam van de vrouw en haar omgeving zijn door Meurs met trefzekere en brede streken neergezet. De warme lichamelijke aanwezigheid, de levendigheid en de rode deken in contrast met de naakte blanke huid zijn een verwijzing naar de zeventiende-eeuwse kunstenaars als Jordaens en Rembrandt. De lichtval is in tegenstelling tot bij Rembrandt vlak gehouden. Het perspectief is hedendaags vertekend.

De vrouw is Meurs’ vriendin Berthe Edersheim. Berthe was joods en in 1936 was er voor joden alle reden zich eenzaam te voelen. Een paar maanden eerder waren op 15 september 1935 in het Duitse Neurenberg de raciale wetten van kracht geworden. Joden mochten niet meer trouwen met niet-joden en zij waren geen Duitse burgers meer. De dreiging vanuit Duitsland werd in Nederland al langer gevoeld, veel Duitse joden kwamen naar Nederland.

1936 was ook een moeilijk jaar voor Meurs zelf, zowel politiek als sociaal.Meurs verbrak dat jaar contacten met De Onafhankelijken, de kunstenaarsvereniging waarin hij zelf zo actief was geweest (zie elders op deze site). Meurs was zeer teleurgesteld over de houding van de vereniging ten opzichte van het fascisme en de censuur. Hij trok zich hierna helemaal terug uit het kunstenaarscircuit.

Meurs trouwde in 1937) met Berthe Edersheim. Ze vertrokken uit Amsterdam en gingen in Putten (Gelderland) wonen. Berthe heeft de oorlog overleefd.

Het Schilderij Eenzaam van Harmen Meurs is een paar jaar geleden door Museum Arnhem (Museum voor Moderne Kunst Arnhem) gekocht.

[i]A. Fluck, “Magischer Realismus” in der Malerie des 20. Jahrhunderts, Frankfurt am Main 1994, Peter Lang,p. 206

Meer over Meurs op deze site: Schoonmaakkast Kunst in crisis /   Onbekende werken /    De jaren twintig en dertig in Amsterdam  /    Kunst en politiek /   Meurs in social hub Schiller  en meer……

All photos on this site are not intended for any commercial purpose. I have tried to trace all the rules and rights of all images. As far as I know, these images can be used in this way. If you ar a copyright holder and would like a piece of your work removed or the creditline changed then please do not hesitate to contact me.

For more information  estherschreuderwebsite@gmail.com

Comments are closed.

%d bloggers like this: