• De zwarte Andromeda

025 Cupido OK 94-38

Otto van Veen, “De witte ligustrum mag vallen, maar de zwarte vaccinium vergaart men’ 1608 in: Amorum Emblemata

Hoewel Bijbelse verhalen en mythologie beide tot de historieschilderkunst behoren, hebben ze inhoudelijk een verschillende strekking. Bij de verbeelding van mythologische verhalen speelt de erotiek meestal een hoofdrol en is er meer mogelijkheid tot spel en dubbelzinnigheid.

Diepenbeeck, Andromeda, engraving

Diepenbeeck Andromeda from Marolles’s ‘Tableaux du Temple des Muses

De mythologische verhalen die in de zestiende en zeventiende eeuw verbeeld werden, kwamen uit de klassieken: boeken die geschreven waren door Grieken en Romeinen. Bij hen werden alle zwarte Afrikanen Aethiopes, Ethiopiërs, genoemd. De klassieke schrijvers, die veel gelezen werden door kunstenaars in de Nederlanden, gaven meerdere Ethiopiërs een rol binnen hun verhalen. Zo is de bijna altijd blank afgebeelde schoonheid Andromeda van Ethiopische afkomst.

????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????????

Bernard Picart, Memnons wederopstanding bij zonsopgang, 1733 in: Tempel der Zanggodinnen

Bij de Griekse dichter Homerus (ca. 800 –ca. 750 v. Chr.) krijgen Ethiopiërs een sprookjesachtige, bovennatuurlijke status. Ze kwamen uit het Oosten, het land van de zon, waren schuldeloos, en vochten onder hun koning Memnon mee aan de kant van de Trojanen in de Trojaanse oorlog.

Waarschijnlijk wist Homerus niet precies waar Ethiopië zich bevond. De Romeinse letterkundige Plinius de Oude (23 –79 n. Chr.) interesseerde zich ook voor het volk en beschrijft de Ethiopiërs als mooi en de langste mensen die er zijn. Hun huid was volgens hem verbrand door de zon en ze hadden kroezig haar.

Voor Plinius lag Ethiopië in Nubië.

026 Karel van Mander III Persina en Hydaspes

Karel van Mander III, Persinna en Hydaspes met het schilderij van Andromeda, 1645, Gemaldegalerie Alte Meister Kassel

Later wist men het land beter te situeren. Ten tijde van de Griekse schrijver Heliodorus van Emesa (derde eeuw n.Chr.) was er een levendig contact tussen de Grieken en Romeinen en het huidige Ethiopië, ook wel Aksum genaamd. Mede geïnspireerd op die contacten schreef  Heliodorus een romantisch verhaal dat hij de Aethiopica noemde.

In dit verhaal komen een zwart Ethiopisch vorstenpaar, een blanke Andromeda en een blanke Ethiopische koningsdochter voor in het verhaal.

Karel van Mander III Persina and Hydaspes recognise thier daughter Charicleia

Persinna en Dydaspes herkennen hun dochter Charaiclea, ca 1645, Gemaldegalerie Alte Meister Kassel

Het boek werd eeuwen later herontdekt en in 1547 in het Frans vertaald. In 1610 volgde een Nederlandse vertaling onder de titel De Moorenlandtsche gheschiedenissen. Het was korte tijd heel populair. Gerbrand Adriansz. Bredero 1585 –1618 schreef een lofdicht op het boek en schoolmeester David Beck 1594 –1634 schreef in zijn dagboek Spiegel van mijn leven van 1624, dat hij de Moorenlandtsche gheschiedenissen leest.

De klassieken werden een bron van inspiratie voor zestiende- en zeventiende-eeuwse kunstenaars.

Crispin de Passe II Bernard Picart Chariclea

Crispin de Passe II Bernard Picart Chariclea

Sommigen namen in hun verbeeldingen de zwarte Ethiopiërs mee.

Esther Schreuder in de catalogus Black is beautiful, Rubens tot Dumas (2008)

Meer teksten van prof. Elizabeth McGrath over deze werken in bovenstaande catalogus.

Met dank aan de fondsen: AFK, Mondiaan stichting, Prins Bernhard Cultuurfonds, VSB fonds, Stichting Doen.

All photos on this site are not intended for any commercial purpose. I have tried to trace all the rules and rights of all images. As far as I know, these images can be used in this way. If you ar a copyright holder and would like a piece of your work removed or the creditline changed then please do not hesitate to contact me.

For more information, please feel free to contact me   estherschreuderwebsite@gmail.com

Comments are closed.

%d bloggers like this: