• De man met de parel

Jan van Bijlert

Black King Jan van Bijlert

Jan van Bijlert 1597/98 –1671
Caspar
1640 –1650
Olieverf op paneel, 40 x 32 cm
Prive collectie

Deze Zwarte Koning op een apart schilderij is typisch voor Van Bijlert, die meerdere halffiguren schilderde in zijn leven. Jan van Bijlert was een leerling van Abraham Bloemaert [ 18 ] en behoorde tot de Utrechtse caravaggisten. Later ging hij in een meer classicistische stijl werken.
De Koning is waarschijnlijk niet naar levend model geschilderd. Van Bijlert werkte liever met ideale standaardfiguren.

Het hoofddeksel is ook standaard en past in een picturale traditie die teruggaat tot het begin van de zestiende eeuw. Een vergelijkbare kroontulband is bijvoorbeeld al te zien bij Jan van Scorels Aanbidding van circa 1530 uit het Centraal Museum Utrecht.

detail Jan van Scorel Centraal Museum Utrecht

Waarschijnlijk volgde Van Bijlert niet de zestiendeeeuwers, maar Bloemaert. Die schilderde in 1623 en 1624 twee vergelijkbare Koningen met tulband, kroontje en als extra versiering op de tulband een broche met een kostbare steen.

bloemaert-drie-koningen-gr
Bloemaert Adoration

Een opvallend naturalistisch element, bij Van Bijlert, is het kroeshaar dat onder de tulband uitkomt.

Aan het gezicht, de sieraden en de kleding van de Koning heeft de kunstenaar veel aandacht besteed. De Koning heeft een parel in zijn oor en een brede parelketting over zijn borst. Parels werden zelden bij blanke mannen geschilderd. Ze behoorden vrijwel exclusief toe aan blanke vrouwen en zwarte mannen en vrouwen.

Charles I Anthony van Dyck
Charles I Anthony van Dyck

De uitzondering: Koning Karel I van Engeland

Aan de ene kant werden parels gezien als teken van aardse rijkdom en aardse liefde, maar aan de andere kant konden ze ook duiden op vroomheid. De parels van de zwarte Koning betekenen waarschijnlijk vroomheid, omdat het om een Aanbidding van Christus gaat. Ze zorgen daarbij voor een prachtig contrast met de donkere huid.

Dit schilderij van Van Bijlert maakte ooit deel uit van een reeks van drie. Van Bijlert maakte meer reeksen, waarmee hij succes moet hebben gehad. Twee intacte reeksen zijn nog bekend.

Esther Schreuder in the Black is beautiful,Rubens to Dumas  (2008)

Literature

Bergstrom 1972, pp. 38-45; Huys, Janssen 1998, pp. 95-96, 104; exhibition catalogues: Rotterdam 1999

Zie ook over parels : http://www.vam.ac.uk/content/exhibitions/exhibition-pearls/about-the-exhibition/

All photos on this site are not intended for any commercial purpose. I have tried to trace all the rules and rights of all images. As far as I know, these images can be used in this way. If you ar a copyright holder and would like a piece of your work removed or the creditline changed then please do not hesitate to contact me.

Comments are closed.

%d bloggers like this: