Kees Pop is weer te zien

sk-a-4954.z

Isaac Israëls 1865 –1934, Gewonde KNIL-militair, ‘Kees Pop’, 1882 Olieverf op hardboard, 37 x 23 cm
Rijksmuseum, Amsterdam, SK-A-4954

De schilder Isaac Israëls verbeeldde deze KNIL-militair, Kees Pop (een naam die hij van de Hollanders zal hebben gekregen) als een getroffen man. Zijn arm rust in een grote witte mitella, zijn uitdrukking is peinzend, zijn kleding sjofel.

De met impressionistische toetsen geschilderde donkere man staat in zijn zwarte kleding voor een zwarte achtergrond. Zijn bruine huid en de witte mitella krijgen hierdoor extra aandacht. Onder zijn hoofddeksel draagt hij een opvallende rode lap die ook de aandacht trekt. De medaille met een blauw lint, de Atjeh-medaille, en het Kruis voor Belangrijke Krijgsverrichtingen, die alle Atjeh-soldaten ontvingen, lijken niet echt van iconografisch belang.

Hier hebben schilderkunstige keuzes als kleur en vorm naast de anti-heroïsche werkelijkheid het werk bepaald. Daarmee is dit een volstrekt ander soort schilderij dan het portret, van Leich (zie elders deze site). Israëls heeft later een groter werk van een Atjeh-soldaat gemaakt waarvoor deze man mogelijk model heeft gestaan. Uit een brief is echter af te leiden dat Israëls in ieder geval nog een ander model nodig had voor de voltooiing van dat werk. In een brief aan de schilder Philippe Zilcken vroeg Israëls: ‘Amice Zilcken Wilt ge svp zoo goed zijn, mij even ’t adres op te geven van den neger, die je een tijd geleden geschilderd hebt! Voor naar Parijs te gaan, wenschte ik nog iets naar dien neger aan den gewonden afrikaan (die ge bij mij gezien hebt) te doen, dien ik waarschijnlijk naar Rotterdam zal zenden. Merci d’avance’ Het model waarop hij hier doelt is waarschijnlijk Adolf Boutar .

Soldaten passen in Israëls oeuvre. Israëls had een grote fascinatie voor militairen, ridders en boksers, drie typische mannenrollen. Hij koos, lijkt het, de zwarte soldaten niet om hun exotische uitstraling, maar meer om de schilderkunstige uitdaging en de schoonheid van de bruine huid.

Niet voor niets heeft Kees Pop een rode hoofddoek om zijn hoofd. Rood en bruin worden al eeuwen door schilders een aantrekkelijke combinatie gevonden. In de middeleeuwen had rood nog de iconografische betekenis van vorstelijk en van vuur. Hier lijkt het puur om artistieke waarden te gaan. Er is geen extra betekenislaag.

sk-a-4954.z Rijksmuseum detail

Uit de catalogus: Black is beautiful, Rubens tot Dumas catalogus (2008)

Met dank aan Eveline Sint Nicolaas (Rijksmuseum). Zij is naar de identiteit van Kees Pop op zoek gegaan en heeft die kunnen traceren. Lees hiervoor. (“Een Afrikaan in dienst van het knil. Een zoektocht naar de naam bij het gezicht. Bulletin van het Rijksmuseum 2000.4)

Esther Schreuder

About me

In 2008 I was guest curator of the exhibition Black is beautiful. Rubens to Dumas. Important advisors: Elizabeth McGrath (Rubens and colleagues, Warburg institute Image of the Black in Western Art collection), Carl Haarnack (slavery in books), Elmer Kolfin (slavery in prints and paintings) en Adi Martis (contemporary art). Gary Schwartz made his research for The Image of the Black in Western Art available to me.

Black beautiful Rubens to Dumas cover
Black beautiful Rubens to Dumas cover

In 2014 my essay ‘Painted Blacks and Radical Imagery in the Netherlands (1900-1940)’ was published in The Image of the Black in Western Art Volume V (I). (ed. David Bindman, Henry Louis Gates jr.)

This image has an empty alt attribute; its file name is the-image-of-the-black-in-western-art.jpg

In 2017 I published a book about the black servants at the Court of the Royal Van Oranje family. More than a thousand documents have been found about their lives. (only in Dutch)

Cupido en Sideron Cover 30-8-2017

All photos on this site are not intended for any commercial purpose. I have tried to trace all the rules and rights of all images. As far as I know, these images can be used in this way. If you ar a copyright holder and would like a piece of your work removed or the creditline changed then please do not hesitate to contact me. 

estherschreuderwebsite@gmail.com