• Brain drain in Afrika door slavernij

Dit jaar (2013) wordt in Nederland 150 jaar afschaffing van de slavernij gevierd.

In 2008 waren er in de tentoonstelling Black is beautiful Rubens tot Dumas in de Nieuwe Kerk van Amsterdam kunstwerken te zien van kunstenaars uit de lage landen waarop zwarte mensen stonden verbeeld.

Talloze werken  verwezen direct of indirect naar de slavenhandel van de Nederlandse republiek en later, meer verkapt, door het Nederlandse koninkrijk. Dat was niet in een eerste oogopslag te zien aan de werken, de ellende die de slavernij voortbracht is zelden door Nederlandse kunstenaars verbeeld. Nederlandse kunstenaars lieten meestal mooie en gezonde mensen uit Afrika of uit de koloniën zien.

Zoals onderstaand voorbeeld uit de tentoonstelling.

Abraham Lion ZeelanderNegro envoy 1817 –1818

Abraham Lion Zeelander
Negro envoy 1817 –1818

 Neger Afgezant of Boodschapper 1817 –1818 Gravure op frontispice,

In: J.A. de Marrée, Reizen op en beschrijving van de Goudkust van Guinea, voorzien met de noodige ophelderingen, journalen, kaart, platen en bewijzen : gedurende een lang verblijf aldaar opgezameld en grootendeels zelve gezien, ondervonden en bijeen gebragt

Den Haag, Koninklijke Bibliotheek

De anonieme boodschapper op de prent lacht vriendelijk, heeft grote ronde oorsieraden in en een ketting om, en houdt een staf in zijn handen. Zijn lichaam is nadrukkelijk goed geproportioneerd en gespierd. De houding waarin hij staat is die van de contrapost, een klassieke houding in de sculptuur uit de Griekse oudheid die als doel had levendigheid te creëren door de suggestie van een kleine stap naar voren.

Jacob Smies by Ernst Marcus

Jacob Smies by Ernst Marcus collection Rijksmuseum

De prent is ontworpen door Jacob Smies en uitgevoerd door graveur, tekenaar, etser en lithograaf Abraham Lion Zeelander. Smies maakte voornamelijk karikaturale werken en dat heeft misschien invloed gehad op de uitwerking van deze prent.

Jacob SmiesMen and wigs

Jacob Smies
Men and wigs collection Rijksmuseum Amsterdam

Noch Smies noch Zeelander is in Afrika geweest.

Omdat Afrikanen inmiddels de reputatie hadden goed geproportioneerd en gespierd te zijn en omdat beelden uit de klassieke oudheid en de renaissance omstreeks 1780 –1820 tot de absolute canon behoorden, heeft Smies mogelijk teruggegrepen op de David van Michelangelo (1504), een van de beroemdste beelden van een gespierde en goed geproportioneerde man uit de westerse kunst.

Michelangelo David

David van Michelangelo

De prent is onderdeel van het boek Reizen op en beschrijving van de Goudkust van Guinea. De schrijver van het boek, J.A. de Marrée, was zelf in 1802 –1804 wel aan de Goudkunst in Afrika geweest.

Wat hij daar ‘gedurende een lang verblijf opgezameld en grotendele zelve gezien, ondervonden en bijeengebracht’ had, verwerkte hij in dit boek. Het is voorzien van ‘journalen, een kaart, platen en bewijzen’. Twee platen zijn in het boek opgenomen: één van het door De Marrée lyrisch besproken fort Elmina en de hierboven besproken boodschapper.

El mina and Michiel de Ruyter in the seventeenth century collection Rijksmuseum

El mina en de Nederlandse held Michiel de Ruyter op een zeventiende-eeuwse prent collectie Rijksmuseum

De Marrée beschrijft gedetailleerd de bevolking van de Goudkust. Extra aandacht geeft hij aan de voor- en nadelen van de slavenhandel. Hij zet hierbij twee perspectieven tegen elkaar af.

Tegen slavernij is een Europeaan, voor is een koning van Dahomey. Deze koning, wiens lange speech wordt geciteerd, kaart toch ook een groot onverwacht nadelig gevolg van slavernij aan voor zijn land:

 ‘Indien gij geene slaven meer benoodigt hebt waarom dan niet, voor de vuist weg, volkomen de waarheid gezegd dat de slaven, die gij alreeds van ons gekocht hebt genoegzaam zijn voor de landstreek voor welke gij die kocht, of dat de kunstwerkers, die gewoon waren fraaije dingen te maken, allen dood zijn, zonder iemand onderwezen te hebben er meer te maken?’

Hij zag blijkbaar ook  nadelen voor zijn land door de uitstroom van goed opgeleide mensen.

E.S.

 Met dank aan Elmer Kolfin voor de verwijzing naar Michelangelo

All photos on this site are not intended for any commercial purpose. I have tried to trace all the rules and rights of all images. As far as I know, these images can be used in this way. If you ar a copyright holder and would like a piece of your work removed or the creditline changed then please do not hesitate to contact me.

For more information  estherschreuderwebsite@gmail.com

Comments are closed.

%d bloggers like this: