•Heden en verleden. De mijnen in Zuid Afrika en William Kentridge: The Black Box

 English  <here

Het dodental liep snel op onder mijnwerkers die zijn neergeschoten bij de mijn in Zuid-Afrika, op ca 70 kilometer afstand van Johannesburg. De stand is nu 34 volgens het NOS journaal. Het blijkt om werkers van een platina mijn te gaan, die, volgens de nieuwsberichten, verantwoordelijk voor 12 procent van de wereld aanvoer van platina.

Wat hier van waar is zal pas later duidelijk worden…… maar…..

Een vreemd gevoel bekruipt mij opeens dat deze actualiteit verbonden is met een kunstwerk dat ik zag in het Joods Historisch Museum.

Het gaat om:

William Kentridge : The Black Box/ Chambre Noire 

William Kentridge The Black Box url

Kentridge is in Nederland relatief onbekend, maar je kunt gerust zeggen: in de rest van de wereld wereldberoemd.

Een indrukwekkend werk was recent op de documenta in Kassel te zien en een grote overzichtstentoonstelling reisde een paar jaar geleden over de wereld. Helaas niet naar Nederland. Gelukkig heeft het Stedelijk Museum wel enkele jaren geleden een mooi werk van hem aangekocht. Ik zag het ooit in het SMCS (Postgebouw). 5 jaar geleden?? In mijn herinnering was het een prachtig zelfportret in de vorm van houtskool ‘animaties’ geprojecteerd op vier wanden. De titel is 7 Fragments for Georges Méliès, en het werk staat vermeld bij de 435 hoogtepunten uit de collectie op de SMA site. (eindelijk een klein stukje collectie online!)

Zelfportret Kentridge 1988 url

William Kentridge is een Zuid-Afrikaan en hij woont in Johannesburg. De Zuid-Afrikaanse stad die een eeuw geleden nog een piepklein dorpje was, maar door de omliggende mijnen snel groeide en nu ongeveer 17 miljoen inwoners telt. De stad wordt het commerciële centrum van heel Afrika genoemd. Bekendste wijk is Soweto (South Western Township). De wijk ontstond toen duizenden zwarte Zuid-Afrikanen naar de stad trokken om in de mijnen te gaan werken, of omdat ze hun land kwijtraakten aan de (blanke) overheid. De wijk is tijdens de Apartheids periode een belangrijk centrum van verzet geweest. Veel mensen, waaronder kinderen, werden er tijdens de opstanden doodgeschoten door de politie.

Kentridge Black Box heeft met al deze facetten te maken. En natuurlijk met veel meer. Want het gaat ook over theater, over achttiende eeuwse Hoge kunst in de vorm van Mozarts Zauberflote, over wetenschap en meer. Centraal staan de achterkanten van de vooruitgang, vooral het achttiende eeuwse verlichtingsdenken. De bijeffecten van al dat moois dat Europa heeft voortgebracht. En al die mensen en dieren die overal ter wereld moesten wijken voor die Europese Modernity droom.

Dit alles associatief en intrigerend vormgegeven, in eerste instantie onbegrijpelijk, maar mooi.

Het materiaal dat hij gebruikte bestaat uit oude kaarten, oude tekeningen, oude wetenschappelijk edities, oude kranten en oude films. Daarnaast treden er  “poppen’ op. En natuurlijk is er zijn eigen houtskool animatie of zoals Kentridge het zelf noemt zijn Drawing for projection te zien. Het wordt gepresenteerd in een theater met vele coulissen, en niet alleen het theater is gelaagd, het verhaal is ook gelaagd. Een voorbeeld van die talloze lagen zit in de muziek. Die is onder meer van Mozart. Als je goed luistert zijnde overbekende aria van de koningin van de nacht en In diesen Heil’gen Hallen  uit Die Zauberflote te horen. De tekst van de laatste aria is:

In diesen heil’gen Hallen
Kennt man die Rache nicht,
und ist ein Mensch gefallen,
führt Liebe ihn zur Pflicht.
Dann wandelt er an Freundes Hand
Vergnügt und froh ins bessre Land.

In diesen heil’gen Mauern,
wo Mensch den Menschen liebt,
kann kein Verräter lauern,
weil man dem Feind vergibt.
Wen solche Lehren nicht erfreun,
verdienet nicht ein Mensch zu sein.

In deze heilige hallen 
Heeft men geen weet van wraak,
En als een mens gevallen is,
wijst liefde hem zijn plicht.
Dan wandelt hij aan vriendenhand
Blijmoedig naar een beter land.

In deze heilige muren, 
Waar mens van mensen houdt,
kan geen verrader loeren,
omdat de vijand wordt vergeven.
Wie zulke lessen niet graag hoort,
Verdient het niet om mens te zijn.)

Kentridge Zauberflote uitvoering in Parijs 2011

In Die Zauberflote van Mozart zitten meerdere lagen en die kent Kentridge zeker. De uitvoering die hij in Black Box laat horen, is uit 1937. Het blijkt geen toevallig keuze te zijn. In het JHM, vertelde de zeer betrokken en behulpzame zaalwacht ons dat de volledige Nazi top bij dit optreden zat. Wat zouden de fascisten bij deze tekst gedacht hebben? Hun “heilige halle” was minder vredelievend want er moesten mensen uit verwijderd worden. Die verdienden het niet mens te zijn. Misschien is Kentridge tot die keuze gekomen omdat hij joods is?

Het is maar één laag bij het verhaal, Kentridge doelt namelijk ook op de Duitsers die naar Zuidelijk Afrika gingen ten behoeve van de mijnbouw rond 1904. De Herero- en Nama-bevolkingsgroepen die er woonden lieten dit niet zomaar gebeuren en kwamen succesvol in opstand tegen de inname van hun land. Een Duitse generaal werd ingeschakeld, met het gevolg dat ca 80.000 mensen de dood vonden in de aangerichte slachting. De slachting staat nu bekend als de eerste genocide.

Tekening uit Black Box url

Andere muziek die te horen is in The Black Box is een Herero klaagzang, een Herero loflied en traditionele Namibische strijkmuziek.

Het verhaal dat Kentridge wil vertellen wordt versluierd en verpakt weergeven. Het is een opvoering om vele malen te bekijken en te beluisteren. Elke keer zullen weer ander details naar voren komen. Zoals de neushoorn die als een rode draad door de voorstelling loopt. Een van die neushoorn fragmenten is een film (begin twintigste eeuw?) waarin een blanke jager van heel dichtbij een moeder neushoorn neerschiet. Haar jong staat naast haar en blijft bij haar als ze omvalt. Hoewel het waarschijnlijk meer dan een eeuw geleden gefilmd is, blijft het schokkend. De Sergej Eisenstein achtige herhalingen in de film, maken het nog dramatischer. De blanke jager laat aan de zwarte bevolking zien hoe ze het dier opgedeeld willen hebben. Mogelijk voor trofeeën in huis, vermoed ik.

Black Box tekening

Bij de vertoning Black box worden de materialen en tekeningen, die Kentridge gebruikte en maakte,  getoond en zijn twee bekendste films waaronder Felix in Exile zijn in de museumbioscoop te zien.

De meeste bovengenoemde genoemde films zijn op You tube te zien, maar daar gaat heel veel verloren.

Ik ben blij dat Kentridge joods is en dat het JHM hiermee een goede aanleiding had deze tentoonstelling samen te stellen. Eindelijk!

De werken van Kentridge blijven steeds weer op een andere manier verbonden met de actualiteit.

Ook vandaag weer.

Zoals veel goede kunst.

Kortom ga dat zien in JHM!  De Black box / Chambre Noire wordt niet vaak uitgeleend.

De opvoering duurt ca 22 minuten. Hij wordt per uur vertoond en begint steeds op het halve uur. Dus 11.30. daarna 12.30 enz. 

website JHM  http://www.jhm.nl/actueel/tentoonstellingen/william-kentridge

Parool over Black box:  http://www.jhm.nl/documenten/Het_Parool_17_07_2012_pagina_19_2.pdf

Gebruikte literatuur

oa. Johannesburg The Elusive Metropolis ed. Sarah Nuttall, Achille Mbembe, 2008

JHM magazine en extra toelichting bij tentoonstelling.

bij Kentridge komen diverse thema’s steeds weer terug. Zo ook de mijn. Zie zijn werk Mine uit 1991.

William Kentridge Mine url

All photos on this site are not inteded for any commercial purpose. I have tried to trace all the rules and rights of all images. As far as I know, these images can be used in this way. If you ar a copyright holder and would like a piece of your work removed or the creditline changed then please do not hesitate to contact me.

Contact: estherschreuderwebsite@gmail.com

Goodman Gallery nieuws:

WILLIAM KENTRIDGE IN SOUTH AMERICA 

William Kentridge will hold is first large-scale solo travelling exhibition in South America starting October this year. This extensive retrospective – conceived in close collaboration with the artist and designed especially for this tour in Brazil and other countries in South America – will highlight Kentridge’s unique artistic process rather than focus on a particular theme. The exhibition will feature six to seven rooms or sections comprising works ranging from 1989 to 2012. The retrospective will take place at Instituto Moreira Salles (IMS) in Rio de Janeiro from 23 October 2012 – 17 February 2013. It will then travel to Fundação Iberê Camargo (FIC), Porto Alegre from 07 March 2013 – June 2013 and then Pinacoteca Do Estado De São Paulo, São Paulo from 28 August 2013 – 17 November 2013.
WILLIAM KENTRIDGE AT THE TANKS AT TATE MODERN
A major video installation by William Kentridge recently donated to Tate will be displayed for the first time in the UK in The Tanks at Tate Modern. The presentation of I am not me, the horse is not mine(2008) follows the success of The Tanks’ opening festival. The Tanks at Tate Modern are the world’s first museum galleries permanently dedicated to exhibiting live art, performance, installation and film works. I am not me, the horse is not mine comprises eight six-minute films which share one soundtrack. Kentridge will be present for an artist’s talk at Tate Modern on 11 November (£12/ £8 concessions, booking recommended). The presentation will run from 11 November 2012 to 20 January 2013.
WILLIAM KENTRIDGE AT MAXXI
The exhibition Vertical Thinking by William Kentridge rotates around installation The Refusal of Time, produced on the occasion of dOCUMENTA (13) in Kassel and presented in Italy for the first time at MAXXI. The Refusal of Time was born out of a long-term reflection on the concept of time developed by William Kentridge together with the physicist and scientific historian Peter L. Gallison and has been realised in collaboration with the composer Philip Miller and with Catherine Meyburgh with regard to the video processing and editing. Dada Masilo worked on the choreography. The exhibition will run from 17 November 2012 – 3 March 2013.

 

Comments are closed.

%d bloggers like this: