• Schiller (1) ‘social hub’ van kunstenaars en spionnen

Brasserie Schiller december 2011 foto Esther Schreuder

Brasserie Schiller december 2011 foto Esther Schreuder

Vroeger en nu

Als je veel in hotels verblijft valt op dat er de laatste tijd iets aan het veranderen is in die wereld.

Ten eerste: de communicatie van die hotels naar buiten toe. Internationaal wordt op websites de aandacht verlegd van neutrale luxe (a la Hilton) naar individuele bijzondere hotelprofielen. Een hotel met karakter trekt blijkbaar eerder de aandacht van, op internet surfende, potentiële gasten.

Ten tweede: de aantrekkelijkheid van hotels voor de bewoners van de stad zelf. Hotels zijn internationaal weer geliefd als ontmoetingsplek.

In Amsterdam is dat, voor WO II, ook het geval. Na de oorlog lijkt het grotendeels verdwenen. Alleen hotel Americain is nog een tijd populair en misschien is, op dit moment, het Mint hotel het aan het worden?

Een prachtig voorbeeld van een dergelijke Amsterdamse  ‘social hub’ in het verleden is Hotel Schiller aan het Rembrandtplein. Bij onderzoek naar ‘beroemdheden” kom je het voortdurend tegen. Deze geschiedenissen van vroeger zijn ook interessant voor gasten en personeel van nu.

Vermoed ik.

Het hotel bestaat nu bijna 100 jaar en dat lijkt een mooi moment om wat extra aandacht te besteden aan deze bijzondere historische slaap, woon en afspreek plek voor kunstenaars en  ‘Russische spionnen’. Hieronder een eerste verzameling feiten en kleurrijke geschiedenissen over de brasserie (vanaf 1912), het hotel (vanaf 1913) en het café (vanaf 1921)

Hotel Schiller aan het Rembrandtplein wetenswaardigheden:

Zelfportret van Breitner collectie Rijksmuseum Amsterdam

Zelfportret van Breitner collectie Rijksmuseum Amsterdam

Wist u ? dat de schilder George Hendrik Breitner (1857-1923) in Hotel Schiller heeft gewoond? Dat de vader van en Joris Ivens zelf er gewoond hebben. En Fien de la Mar, haar vader Nap, Jean-Louis Pisuisse en Herman Heijermans ook?

Wist u dat Jimmy Hendrix er verbleef in 1967? En Miles Davis in 1960?

Foto’s van deze laatste twee in het hotel zijn terug te vinden in de beeldbank van het Nationaal archief

Frits Schiller De gitarist uit Curacao nachtclubspeler op het Rembrandtplen

Frits Schiller De gitarist uit Curaçao nachtclubspeler op het Rembrandtplein

De schilderende hotelier Frits Schiller

Hotel Schiller potret galerij

Hotel Schiller portret galerij foto Esther Schreuder

Het Hotel, de Brasserie en het Café Schiller hangen vol met de schilderijen van Frits Schiller. 350 stuks in totaal. Een amateur was de hotelier/schilder Frits Schiller niet. Hij had van 1911 tot 1912 een opleiding aan de Rijksakademie gevolgd, waar dat jaar ook Harmen Meurs (zie verderop op deze pagina en elders deze site) en Louis Saalborn student waren.

Frits vader, George, was al in 1907 overleden en Frits runde sinds die tijd, samen met zijn broer Hein en zus Elsa, de horeca zaken van zijn vader, waaronder vanaf 1912 Hotel-Restaurant-Café Schiller aan het Rembrandtplein.

Hij is zijn hele leven het kunstenaarschap en het vak van hotelier blijven combineren, hij werd dan ook al snel de beste hotelier onder de schilders en beste schilder onder de hoteliers genoemd.

Hotel Schiller werd tijdens Frits Schillers leven een verzamelplek van bohemiens, kunstenaars, artiesten, filmers, zwervers, spionnen en muzikanten. Een aantal werd vereeuwigd op zijn schilderijen.

Hotel Schiller in boeken:

Voorbeelden

1 Igor Cornelissen De GPOe op de Overtoom Spionnen voor Moskou 1920-1940 (Van Gennep 1989) p 123/124: over Hildo Krop en Schiller. De beeldhouwer van de stad Amsterdam zou voor de KGB zou hebben gespioneerd

Het graf van Hildo Krop

Fragment: “De beeldhouwer met zijn monumentale wenkbrauwen die hij bij de kapper een speciale behandeling liet geven) mocht graag met zijn collega’s een glas drinken bij Schiller op het Rembrandtsplein. (…) Hildo Krop had bij Schiller zijn vaste avond. Dan dronk hij er een borreltje met de beeldhouwer John Raedecker en andere kunstenaars.

Hildo Krop site IISG

Hildo Krop url site IISG

Ook Han Pieck (broer van Anton Pieck en spion voor Rusland ES) kwam er in zijn Amsterdamse tijd graag.

Henri Pieck site IISG

Henri Pieck url site IISG

Het ging trouwens niet alleen om het borreltje. In Schiller kwamen vermogende, kunstlievende leden van de burgerij. De toen ongesubsidieerde kunstenaars hadden dergelijke contacten broodnodig. Men was afhankelijk van de verkoop en opdrachten. “

Cornelissen doet in zijn boek verslag van de rekrutering van Krop voor de GPOe (de voorloper van de KGB) en van de activiteiten van Henri Pieck.

Voorbeeld 2 Eylders, het leven van een tegendraadse Amsterdammer (1971)

John Eylders doet verslag van het feest van de kunstenaars vereniging De Onafhankelijken (waarschijnlijk 1932, het 20 jarig bestaan ES)

Fragmenten

‘Het was tegen het einde van de eerste wereldoorlog dat ik in mijn loopbaan ergens belandde, waar ik het zestien jaar het uitgehouden, zestien heel fijne en belangrijke jaren van mijn leven: Hotel Schiller op het Rembrandtsplein. (…) In Schiller heb ik geleerd wat artiesten zijn omdat het er een artistiek trefpunt was. (….) Want wie kwamen er allemaal niet bij Schiller? Het was er een ongelooflijk boeiend artistiek milieu en de oorzaak van dat alles was mijn patroon, Frits Schiller, die hen allen met veel charme en allure ontving en bovendien nog een buitengewoon goede zondagsschilder was. (…)

“Bij Schiller heb ik heel veel meegemaakt. Zo werd er bij een zoveel-jarig bestaan de schildervereniging De Onafhankelijken, waar Frits Schiller lid van was, een expositie georganiseerd in het Stedelijk Museum. Frits Schiller kwam trots naar mij toe en zei: ‘Johan, jij moet de leiding nemen van de receptie in het Stedelijk en het moet goed in orde zijn. Vanavond hebben wij een diner van de Onafhankelijken in het hotel voor ongeveer tachtig mensen, ook die moet je serveren. Bespreek het even met oberkelner Groen, dat jij de receptie bedient in het Stedelijk en daarna de leiding hebt van het diner.’

Ik zei ‘Graag meneer Schiller.’

”En toen ik op de receptie tussen de kunstenaars door liep, zag ik er veel partijgenoten (C.H.P. ES) onder, zoals Peter Alma, Herman Meurs (Meurs heette voluit Harmen Hermanus Meurs ES), J.J. Voskuil, Chris Beekman, wat fijn was om hen te bedienen. De Onafhankelijken vormden in die tijd nog de voorhoede van de jonge, revolutionaire beeldende kunst en Peter Alma, was degene, die in het Rusland van na de revolutie nog mee heeft geholpen, de beeldstatistiek te bouwen.

Peter Alma in Amstelstation Amsterdam

Peter Alma in Amstel station Amsterdam

In die tijd was er juist een wilde staking aan de gang onder textielarbeiders in Twente. Het was een staking, die niet werd ondersteund door de vakbeweging. Ik had een steunlijst in mijn zak voor de arbeiders. De receptie was afgelopen, het diner zou beginnen. Ik riep Herman Meurs even terzijde, hij was namelijk tafelvoorzitter. Ik zei hem: “Harm, nu gaan jullie lekker eten jongen. Ik heb hier een steunlijst voor de Twentse arbeiders, die hebben niet te eten. Kun jij er niet voor zorgen, dat er iemand iets zegt, zodat ik mijn lijst tevoorschijn kan halen” .“Natuurlijk”zei hij en Herman Meurs nam het woord. Het was ongeveer in deze stijl: “Collega’s wij zijn er van overtuigd, dat Frits Schiller een goed diner heeft verzorgd. Frits Schiller, de grootste hotelhouder onder de schilders en de grootste schilder onder de hotelhouders. Hier naast mij staat Johan, die ons vanmiddag zo voortreffelijk heeft bediend en nu weer klaar staat om voor ons het eten te serveren. Hij heeft ook een steunlijst bij zich voor de stakende arbeiders in Twenthe. Ook zij moeten eten” (…)

Eylders gaat in zijn boek op meer gebeurtenissen in Schiller in.

Voorbeeld 3 Mijn liefste lief. Brieven van Jean-Louis Pisuisse aan Fie Carelsen  ed. Anke Hamel. SDU, Den Haag 1989

Over de moord voor de deur van Schiller aan de voeten van het beeld van Rembrandt.

Nederlands journalist, zanger en cabaretier Jean-Louis Pisuisse (1880-1927) [met zijn latere vrouw Jenny Gilliams


Een ooggetuige verslag:

“Op 26 November 1927 treedt het gezelschap Pisuisse ‘s middags op in het amusementstheater ‘Mille Colonnes’ met hun programma ‘Pisuisse en z’n vrolijke kameraden.’ Na afloop dineert het gezelschap in Hotel Schiller aan het Rembrandtplein.

De chansonnier Paul Collin vertelt hierover: ‘Bij Schiller zaten we op een bovenzaaltje met z’n zessen: Pisuisse, Jenny, mijn vrouw en ik en Henk Stuurop met Sophietje. En de kelner kwam een briefje brengen.

Daar zag ik Jenny iets opkrabbelen en het briefje teruggeven.

En toen de maaltijd afgelopen was, toen tegen half negen, stonden we op, gingen naar beneden. Ik liep naar het Thorbeckeplein om door de Halvemaansteeg achter in “Mille Colonnes” te komen. Ik heb niet omgekeken wat Pisuisse en Jenny van plan waren, die zijn dat heuveltje overgegaan [het plantsoen met het standbeeld van Rembrandt] en daar stond die jonge man [Tjakko Kuiper], met z’n revolver klaar.

Pisuisse moet toen hebben gezegd: “Pas op hij gaat schieten!” En Pisuisse als een werkelijke ridder, die heeft zich omgedraaid en heeft Jenny beschermd. Toen heeft die jongen toch geschoten en heeft Pisuisse in z’n zij geschoten, die kogel is door z’n lichaam heengegaan en heeft Jenny aan d’r arm, aan d’r linkerarm verwond. Met die verwonding is Pisuisse op zichzelf rondgedraaid, is gevallen, zodat hij met z’n benen naar de dader toelag, toen heeft hij hem nog geschoten in z’n buik, wat het dodelijke schot is geweest. En Jenny heeft een schot in d’r borst gekregen en het vijfde schot was voor zichzelf.
Toen waren wij aan de punt van het plantsoentje waar dat kioskje staat, dat krantenhuisje staat, want ik zei nog: “oh, vier banden springen, maar toen ik het vijfde schot hoorde, zeg ik, nee dat kan niet.” Toen zegt mijn vrouw, die zegt: “Oh God allemachtig, hij heeft, hij heeft geschoten!” En toen zagen we inééns in de mist, zagen we een man z’n handen opsteken en voorover slaan in het licht van de elektrische lantaarns.’ Tot zover het verslag (DBNL site).

Afbeeldingen uit de pers zijn op diverse sites terug te vinden zoals het geheugen van Nederland.

zie ook:

Schiller social hub (2) Wie zijn deze acteurs en andere mensen op de werken van Schiller

Schiller social hub (3) Oscar Fabres en zijn nationaliteiten  

Schiller en de reacties op Parool : 1 Engelandvaarders 

Schiller en de reacties op Parool: 2 Wereldgechiedenis 

Schiller honderd jaar viering, Boekje, ontbijt, lezingen

Er komt meer

Meer over Harmen Meurs op deze site > Kunstenaar in crisistijd< , en meer info > Interbellum, De Onafhankelijken en Harmen Meurs <

Frits Schiller schilderijen in de brasserie

Frits Schiller schilderijen in de brasserie december 2011

Indien u informatie heeft over dit hotel en zijn bezoekers, of over de schilder Frits Schiller. Dan zou ik dat graag willen weten. contact : estherschreuderwebsite@gmail.com

All photos on this site are not intended for any commercial purpose.I have tried to trace all the rules and  rights of all images. As far as I know, these images can be used in this way. If you are a copyright holder and would like a piece of your work removed or the creditline changed then please do not hesitate to contact me. estherschreuderwebsite@gmail.com

>Frits Schiller en Jan Sluijters leggen bos bloemen bij Rembrandt<

2 comments
  1. Ik ben bezig om een site op te zetten waarin ik van alle gebouwen in de stad met een geschiedenis een beschrijving hiervan te geven. En waarin ook hiervoor plek is. Het beperkt zich nu nog tot de grachtengordel, maar de rest komt ook nog op. Een panorama op de stad.