• Harmen Meurs: Kunstenaar in de vrije jaren twintig en politieke jaren dertig

Harmen Meurs zelfportret vroeg foto Esther Schreuder

Wat zich precies heeft afgespeeld is niet duidelijk. Op een vrijdag in 1964 deed Harmen Meurs iets onhandigs op de trap in zijn huis. Hij struikelde, viel, en stierf later dat weekend aan zijn verwondingen. Waarschijnlijk heeft hij nog getracht bij de wandtelefoon in de gang te komen, maar die hing te hoog voor de zwaargewonde bejaarde man. Toen de bakker zijn lichaam die maandag vond, hing de hoorn wel van de haak.

Het was Meurs niet meer gelukt om bij de draaischijf te komen en een nummer te draaien.

De kunstenaar was 73 jaar oud geworden. Op de ezel stond zijn laatste werk: een zelfportret. Bekenden vertellen dat hij aan het einde van zijn leven een eenzame man was. Hij had alleen een groep katten om zich heen.

Arm was hij niet. Hij had twee auto’s voor de deur staan.

In het  verleden van Meurs was dat allemaal heel anders geweest. Hij  had een druk met mensen bevolkt, bereisd en geëngageerd leven achter de rug en hij had ook periodes met grote armoede gekend. Vooral in de jaren dertig tijdens de grote crisis.

Harmen Meurs Op straat gezet

Harmen Meurs Op straat gezet

Maar eerst had hij in de jaren tien  als kunstenaar een vliegende start gemaakt. En in de jaren twintig stond hij midden in het centrum van de culturele wereld van Amsterdam en Nederland en reisde hij door Europa.

In die jaren woonde hij in Amsterdam in een huis aan de Amstel samen met avantgarde kunstenaars als de filmer Joris Ivens, de fotografe Germaine Krull en danseres Florrie Rodrigo. Het huis was een ontmoetingsplek voor kunstenaars, schrijvers, dansers, fascisten, communisten en andere ‘wereldverbeteraars’. De nieuwste ontwikkelingen in Berlijn en Parijs werden gezamenlijk besproken en gaven de voor kunstenaars de nieuwe richting aan die zij wilden volgen of liever nog overtreffen..

Joris Ivens link Mijn Gelderland site

Germaine Krull Mannequins internet url link

Florrie Rodrigo door Gerrit van der Veen url link

Florrie Rodrigo door Gerrit van der Veen url link

In de jaren twintig en dertig waren Meurs’ schilderijen jaarlijks op diverse tentoonstellingen te zien, daarbij vele solo’s, waaronder een overzicht in het Stedelijk Museum van Amsterdam. Zijn werk evolueerde van expressionisme naar kubo-expressionisme, naar nieuwe zakelijkheid en weer terug naar een sociaal-expressionisme.

Er werd in de geschreven media ruim aandacht besteed aan zijn werk. Recensenten moesten vaak wennen aan de omslagen die hij maakte in zijn werk.

Harmen Meurs Theresou coll Stedelijk Museum Amsterdam foto Esther Schreuder

Naast zijn positie als kunstenaar had Harmen Meurs een opmerkelijk maatschappelijke en sturende rol binnen de kunstenaarsverenigingen en federaties.

Zo werd hij in 1928 voorzitter van de toonaangevende zeer internationaal georiënteerde kunstenaarsvereniging De Onafhankelijken, misschien wel de grootste kunstenaarsvereniging van Nederland op dat moment.

Anneke van de Feer en Nola Hatterman (leerlingen van Meurs) bij De Onafhankelijken

De tentoonstellingen die hij voor hen samenstelde waren te zien in het Stedelijk Museum van Amsterdam.

Rond de 1930 werd hij ook voorzitter van de Amsterdamse en Nederlandse federatie van beeldende kunstenaars en hierdoor werd hij voor media en anderen de stem van de schilders in Nederland.

Om Meurs kon je niet heen, in de jaren twintig en begin dertig, lijkt het wel.

Rond 1932 begon zijn werk politieker te worden naarmate de situatie in Duitsland dreigender werd.

Meurs  felle werken kregen te maken met zware censuur in  1934 en ’36. Woedend over de slappe houding van velen, in zijn ogen, trok hij zich omstreeks 1937 terug uit Amsterdam en uit het Nederlandse georganiseerde kunstenaarscircuit.

Hij liet een huis bouwen vlakbij Putten, een dorp waar meer uiterst linkse bevriende kunstenaars zich hadden gevestigd.

Hij trouwde kort voor de oorlog met zijn joodse vriendin de kunstenares Berthe Edersheim. Ze kwamen de oorlog goed door. Vrienden van hen, het joodse echtpaar Else Berg en Mommie Schwarz, helaas niet.

Meurs raakte na de oorlog verbitterd. Wel behield hij zijn vooroorlogse vriendschappen met Johan van Zweden en Hildo Krop.

Dit zijn maar een paar ‘punten” uit het leven van Harmen Meurs. Ik heb inmiddels een flink archief rondom hem verzameld (literatuur, brieven, afbeeldingen van werken, geheime politie verslagen en meer).

Zie voor meer over deze vergeten kunstenaar /activist / roerganger ook de pagina:

Esther Schreuder

> archief Meurs<  en  >onbekende werken van Meurs opgedoken< en  >publicaties< en >kunst en politiek 1933< en >kunst en crisis 1933<

Meer over Meurs contact : estherschreuderwebsite@gmail.com

All photos on this site are not intended for any commercial purpose. I have tried to trace all the rules and rights of all images. As far as I know, these images can be used in this way. If you ar a copyright holder and would like a piece of your work removed or the creditline changed then please do not hesitate to contact me.


Comments are closed.