• De Oranjes en Zwart verbeeld: Stadhouder Willem V met ‘zijn’ Cupido en Cedron

 

               

Hendrik Pothoven, Haagse kermis met stadhouder Willem V en in zijn gevolg Cupido en Cedron

Detail: Hendrik Pothoven, Het Buitenhof tijdens de Haagse kermis gezien naar de Gevangenpoort, met de stadhouderlijke familie. In het gevolg Cupido en Cedron        

English < The House of Orange and Painted Black: Cupido en Cedron>

De Oranjes en zwart verbeeld 

Zoals velen inmiddels weten, door het prachtige boek De Zwarte met het witte hart van Arthur Japin, kreeg Koning Willem I in 1837 twee Afrikaanse prinsjes onder zijn hoede. Ze dienden als onderpand voor een handelsovereenkomst van de Nederlandse regering in Ghana.

Dat een Europese vorst Afrikaanse kinderen kreeg, was ook vóór 1800 niet ongebruikelijk. Al in het begin van de veertiende eeuw werden zwarte mensen, vaak kinderen, cadeau gegeven aan Noord-Europese vorsten door hun vrienden uit Zuid-Europa. Koning Jean le Bon (Frankrijk, 1319 –1364) kreeg in 1354 van de heerser van Aragon een zwarte man met de naam ‘Jean le Blanc’. Zijn zoon Jean le Duc du Berry ( 1340 –1416) kreeg in 1382 eenzelfde cadeau.

Over deze ‘cadeautjes’ is verder weinig bekend.

Maar over de twee zwarte jongens/mannen aan het hof van Willem V1748 –1806  is meer te achterhalen. Aan de ene kant door de kunstwerken waarop ze voorkomen. En aan de andere kant door de documenten waarin ze genoemd worden.

Het gaat hier om Cupido en Cedron, die hoogstwaarschijnlijk door de West Indische Compagnie (WIC) in de jaren zestig van de achttiende eeuw zijn gegeven aan de dan nog jonge stadhouder. De WIC gaf wel meer kinderen cadeau aan Europese vorstenhuizen.

Willem werd in 1768 als bestuurslid van de WIC ingezworen. Hij was voorbestemd om bewindvoerder van de WIC en de Verenigde Oostindische Compagnie (VOC) te worden. 

Willem V installatie WIC 1768 Fokke Simon

Willem V installatie WIC 1768 Fokke Simon collectie Rijksmuseum

Uit de documenten in het Koninklijk Huisarchief is bekend dat Cedron geboren was op Curaçao en in 1763 op zevenjarige leeftijd aan het hof kwam. Cupido wordt voor het eerst in 1766 genoemd.  De twee jeugdige ‘Moortjes’, zoals ze in de documenten van het Koninklijk Huisarchief worden aangeduid, kregen een paar jaar opleidingen om daarna jaren dienst te doen bij de prins. Ze sliepen toen boven de stallen, kregen onder andere dansles en dienden samen met de andere pages tot vermaak van Willem V. Ze kregen hiervoor in het begin 156 gulden per jaar betaald.

Isaac Lodewijk la Fargue van Nieuwland 1726 –1805 maakte in 1766 – 1770 aquarellen van de twee in hun bedienden kleding.

Cupido of Cedron aan hof Willem V door la Fargue

Cupido of Cedron door La Fargue
Collectie Atlas van Gijn in Dordrecht, coll Koninklijk archief en collectie Rijksmuseum

Op al deze aquarellen zijn het duidelijk nog kinderen.

 Hendrik Pothoven 1725 –1807 schilderde in 1781 Het buitenhof tijdens de Haagse kermis
gezien naar de Gevangenpoort
(zie detail boven). Aan een van de stalletjes staat Willem V met in zijn gevolg duidelijk de twee inmiddels volwassen zwarte mannen.

Ze komen waarschijnlijk op nog veel meer werken voor.

Pothoven tekende ongeveer in dezelfde tijd twee prachtige studies ten voeten uit van zwarte bedienden. De kans is groot dat dit ook Cupido en/of Cedron zijn. Charles Dumas identificeerde de jongens aan de hand van de kleding, als Cupido of Cedron.

Op de tekening is een opvallende wijziging in de mode voor zwart personeel te zien: de tulband heeft geen pluimen. Op eerdere werken met Cupido en Cedron hebben ze altijd een veer op hun hoofddeksel. Exotische pluimen raakten echter uit de gratie halverwege de achttiende eeuw. Daarbij veranderde ook de positie van Cupido en Cedron aan het hof: ze werden gepromoveerd tot kamerdienaar. Dat gaf aanleiding voor een nieuw uniform.

Hendrik Pothoven Cupido of Cedron collectie Boymans van Beuningen

Hendrik Pothoven, Mogelijk Cupido of Cedron

Toen Willem in 1795 voor de patriotten naar Engeland moest vluchten, nam hij zijn twee zwarte kamerdienaren mee. Hij vertrouwde hen blijkbaar. Cupido vertrok later naar Oranienstein, het bezit van Willem V in het Duitse Dietz. Cedron bleef in Engeland bij Willem V tot ook hij rond 1802 naar het landgoed verhuisde. Cupido vroeg in 1802 in een brief om weer tot kamerdienaar te worden aangesteld.

Het buitenhof tijdens de haagse kermis met Willem V, Cupido en Cedron door Hendrik Pothoven

De kermis op het buitenhof met Willem V en zijn gevolg. Hendrik Pothoven.

Esther Schreuder

Een eerste artikel over Cupido en Cedron verscheen in Een vorstelijke Archivaris. Opstellen voor Bernard Woelderink 2003 van de hand van Charlotte Eymael Titel: ,’De geschiedenis achter een aquarel. Het verhaal van ‘twee moortjes’. pp 124-128. Meer literatuur in de catalgous Black is beautiful Rubens tot Dumas

Bovenstaand onderzoek is mogelijk gemaakt door een bijdrage van het de Mondriaan Stichting en het VSB fonds.

Er is een vervolg onderzoek gestart, met steun van de Gravin van Bylandt stichting, Mondriaan Stichting, Prins Bernard Cultuur fonds, Het Haags Historisch Museum en VSB fonds waarbij nieuwe gegevens boven water zijn gekomen.

Enkele gegevens in dit nieuwe onderzoek, dat in 2017 bij uitgeverij Balans gepubliceerd zal worden, wijken af van bovenstaande gegevens uit 2003/2008.

Er is voortschrijdend inzicht op dit punt.

estherschreuderwebsite@gmail.com

Comments are closed.

%d bloggers like this: